Magdalena Łysiak

„Jest to nazwisko uroczystości, obchodzonej dotąd między pospólstwem w wielu powiatach Litwy, Prus i Kurlandyi, na pamiątkę dziadów, czyli w ogólności zmarłych przodków. Uroczystość ta początkiem swoim zasięga czasów pogańskich i zwała się niegdyś ucztą kozła, na której przewodniczył Koźlarz, Huślar, Guślarz, razem kapłan i poeta (gęślarz). W teraźniejszych czasach pospólstwo święci Dziady tajemnie, w kaplicach lub pustych domach, niedaleko cmentarza. Zastawia się tam pospolicie uczta z rozmaitego jadła, trunków, owoców, i wywołują się dusze nieboszczyków” – pisał Adam Mickiewicz w Przedmowie do „Dziadów”.

Jerzy Ossoliński narzekał swego czasu, że „nauczyliśmy się po niemiecku gospodarować, po włosku fontanować, po francusku stroje perfumować”, a Jan Porudeński, dworzanin Zygmunta III, twierdził, że młodzi rozprawiają jedynie o takich błahostkach, jak piżmo i perfumy, „z czym i mózg utracili”. Ale mimo tych wszystkich uwag, pachnidła i perfumy stały się w Polsce sarmackiej wyznacznikiem dobrego stylu i dbania o… zdrowie.

Aleksander Zatorski w 1746 roku wydał poradnik dla narzeczonych pod tytułem: „Uwagi do zupełnego zabierających się w stan małżeński szczęścia służących, przez pewnego Podgórzanina”. Autor w przedmowie opisał przyczyny dla których owe dziełko powstało i jego szlachetne intencje, by „jak najpomyślniejszego, jak najszczęśliwszego życia pewnych i nieomylnych dociec sposobów”.

„Walka o historię, o prawdę, ciągle trwa, a ten festiwal jest doskonałym tego przykładem. My wtedy coś wybieraliśmy, ale przecież większość wybierała inaczej. Dziś młodzież też może dokonywać swojego wyboru” – mówili Joanna i Andrzej Gwiazdowie na spotkaniu po filmie Marii Dłużewskiej „Z Gwiazdami podróż bez końca”. W rozmowie uczestniczyli także reżyser filmu Maria Dłużewska, Andrzej Kołodziej oraz prowadzący Tomasz Łysiak. Joanna Gwiazda otrzymała z rąk dyrektora Arkadiusza Gołębiewskiego i Darka Malejonka „Drzwi do wolności”. Publiczność zgotowała kilkuminutowe owacje na stojąco.