16 marca w dawnej polskiej wsi. Czas przednówka i przygotowań do wiosny
Połowa marca w tradycyjnym kalendarzu gospodarczym przypadała na okres zwany przednówkiem. Był to czas pomiędzy końcem zimy a początkiem wiosennych prac polowych.
Dla wielu gospodarstw był to jeden z trudniejszych momentów w roku. Zimowe zapasy stopniowo się kończyły, a pierwsze zbiory były jeszcze odległe.
Jak zapisywał Oskar Kolberg w swoich opracowaniach etnograficznych:
„Przednówek jest czasem najdotkliwszego niedostatku, gdy zapasy zimowe się kończą, a nowych plonów jeszcze nie ma”.
Okres ten przypadał zazwyczaj właśnie na marzec i początek kwietnia.
Naprawa narzędzi i przygotowanie gospodarstwa
Choć na polach wciąż zalegały resztki zimy, w gospodarstwach trwały przygotowania do nadchodzących prac.
Gospodarze sprawdzali sprzęt rolniczy i naprawiali narzędzia wykorzystywane podczas wiosennej orki i siewów. W wielu obejściach reperowano pługi, brony, wozy oraz uprzęże dla koni.
Porządkowano również zabudowania gospodarskie po zimie – stodoły, obory i płoty.
Etnografowie podkreślali, że właśnie w tym czasie przygotowywano wszystko, co miało być potrzebne w pierwszych tygodniach prac polowych.
Pierwsze prace w sadach
Jeżeli pozwalała na to pogoda, w połowie marca rozpoczynano także pierwsze prace w sadach.
Najczęściej polegały one na przycinaniu drzew owocowych oraz usuwaniu gałęzi uszkodzonych przez zimowe mrozy.
W wielu regionach starano się wykonać te prace jeszcze przed rozpoczęciem wiosennej wegetacji roślin. Dzięki temu drzewa mogły lepiej przygotować się do sezonu owocowania.
Obserwacja pogody i znaków wiosny
W dawnej wsi ważną rolę odgrywała także obserwacja przyrody. Gospodarze zwracali uwagę na zmiany pogody oraz pierwsze oznaki nadchodzącej wiosny.
Notowano między innymi:
- temperaturę nocą
- kierunek wiatru
- pojawienie się pierwszych ptaków powracających z południa
Kolberg zapisywał w swoich pracach:
„Lud pilnie patrzy na znaki wiosny, na wiatry i przylot ptactwa, bo z nich wróży o urodzaju i pogodzie”.
Takie obserwacje stanowiły element ludowej wiedzy rolniczej, przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
Przednówek w tradycji ludowej
W wielu przekazach etnograficznych przednówek był opisywany jako okres trudny, ale ważny w rocznym cyklu życia wsi.
Historyk kultury ludowej Kazimierz Moszyński wskazywał, że był to moment, gdy wieś oczekiwała na rozpoczęcie nowego sezonu gospodarczego. Z końcem marca i początkiem kwietnia rozpoczynały się bowiem pierwsze intensywne prace w polu.
Dlatego połowa marca była na dawnej polskiej wsi czasem przygotowań – zarówno do wiosennych siewów, jak i do całego nadchodzącego roku gospodarczego.
