Niezależna.pl otrzymała szereg wyjaśnień od Agencji Uzbrojenia.
Rząd a rzeczywistość
Co się okazało? Co najmniej nieprecyzyjne są wypowiedzi przedstawicieli rządu nt. SAFE.
To nie jest tak, że ktokolwiek z rządzących wskazywał listę potrzeb lub wykonawców. Robiła to armia. Wykonawcy będą też wybierani w trybie postępowania prowadzonego przez Agencję Uzbrojenia
– mówiła w ubiegłym tygodniu w mediach Magdalena Sobkowiak, pełnomocniczka rządu ds. SAFE.
Także wiceminister obrony Cezary Tomczyk twierdził, że o tym, gdzie zostanie zakupione uzbrojenie decydowało wojsko. „Będzie to ustalało polskie wojsko, bo to Agencja Uzbrojenia i Sztab Generalny planują i wybierają wykonawców, którzy dostarczają sprzęt do polskiej armii” - powiedział.
Otrzymaliśmy szczegółowe kalendarium działań w sprawie programu SAFE, które należy skonfrontować ze słowami przedstawicieli rządu.
Wynika z niego, że w maju 2025 roku Sztab Generalny Wojska Polskiego przygotował „wstępną listę zadań”, które mamy realizować z SAFE. Ostatecznie wytypowane zostały m.in.: budowa systemów dronowych i antydronowych, działania służące bezpieczeństwu na Bałtyku, kryptografii, cyberbezpieczeństwu, ochronie infrastruktury krytycznej, zastosowaniu sztucznej inteligencji, rozwojowi „Tarczy Wschód”, a także pozyskanie wielozadaniowych samolotów tankowania w powietrzu i transportu (MRTT). Na tym etapie nie było jeszcze mowy o konkretnych podmiotach, które miały otrzymywać finansowanie, za wyjątkiem zadań już realizowanych na podstawie zawartych umów, które ewentualnie mogłyby być rozszerzone o pozyskanie kolejnych egzemplarzy wyrobów.
W maju, do prac nad „wstępną listą zadań”, przygotowaną przez Sztab Generalny, włączyło się Ministerstwo Aktywów Państwowych oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Weryfikowały „zakres udziału komponentów europejskich”. W czerwcu 2025 roku Agencja Uzbrojenia zaczęła badać możliwość ewentualnego spełnienia warunków kwalifikowalności w odniesieniu do „wstępnej listy zadań”, także z wykorzystaniem informacji uzyskanych z MAP i MRiT.
W czerwcu Agencja Uzbrojenia zaczęła sporządzać listę firm – potencjalnych wykonawców zadań przewidywanych do sfinansowania z instrumentu SAFE. Rozpoczęła się wtedy oficjalna korespondencja Agencji Uzbrojenia z tymi podmiotami. Jak czytamy w kalendarium, w działaniach „mających na celu doprowadzenie do wspólnych zakupów” uczestniczyły od czerwca właściwe komórki resortu obrony narodowej, przede wszystkim Departament Polityki Zbrojeniowej.
29 lipca Polska złożyła do KE wstępną deklarację na pozyskanie pożyczki w ramach unijnego programu SAFE (tzw. Expression of Interest).
Sztab Generalny WP określił wstępną listę zadań bardzo szeroko, z punktu widzenia potrzeb wojska, przekazując ją kolejnym kompetentnym i uprawnionym podmiotom w celu skonfrontowania tej listy z warunkami rozporządzenia SAFE. W procesie ważne były również inne instytucje, tj. właściwe komórki organizacyjne Ministerstwa Obrony Narodowej oraz pozostałe resorty, w tym aktywów państwowych, rozwoju i technologii oraz pozostałe resorty tj. spraw wewnętrznych i administracji oraz infrastruktury
– przekazał w odpowiedzi na nasze pytania rzecznik Agencji Uzbrojenia płk Grzegorz Polak.
Jak podkreślił, w pierwszej kolejności MAP i MRiT, w zakresie działalności których znajduje się szeroko rozumiana współpraca z przemysłem, wstępnie zweryfikowały jeden z kluczowych warunków kwalifikowalności, jakim jest pochodzenie 65 proc. wartości komponentów wyrobu z krajów europejskich.
Na podstawie tej wstępnej analizy Agencja Uzbrojenia, uprawniona do kontaktów z przemysłem w ramach zadań statutowych (w ramach analizy rynku, prowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia oraz zarządzania umowami) dokonała weryfikacji wszystkich warunków kwalifikowalności w przypadkach, w których zadania były na etapie przygotowania lub prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia oraz w odniesieniu do zawartych umów, z uwagi na retroaktywność rozporządzenia (pożyczka może pokryć wszystkie etapy – tj. dostawy z umów od dnia wejścia rozporządzenia SAFE w życie, tj. 29.05.2025 r.). W przypadkach, w których zadania nie były jeszcze przygotowane do uruchomienia postępowań, Agencja Uzbrojenia prowadzi weryfikację ciągłą, ujmując warunki kwalifikowalności SAFE w postępowaniach (spełnienie kryteriów jest warunkiem udziału w postępowaniu)
– poinformował rzecznik Agencji Uzbrojenia.
A więc, za pomocą pieniędzy z SAFE zaplanowano wydatki na zadania realizowane jeszcze przed wejściem ustawy w życie, co umożliwia instrument SAFE. Np. projekty, które zostały już częściowo sfinansowane z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, teraz mogą być dalej finansowane ze środków SAFE. Zmianie ulega jedynie źródło finansowania.
Mówi o tym wprost prof. Marta Postuła, pierwsza wiceprezes Banku Gospodarstwa Krajowego.
Jeśli chodzi o Fundusz Wsparcia, to po pierwsze mamy zaplanowane kolejne płatności na realizowane kontrakty – te, które zostały już podpisane. Nawet jeżeli zostały już wypłacone zaliczki, a te na początku mogą wynosić jednorazowo do 33 procent wartości wynagrodzenia wykonawcy za dane zamówienie, to i tak kolejne wypłaty są przewidziane na późniejsze lata i będą realizowane ze środków z SAFE. To nam ulży, bo zmniejszy skalę zaciągania zobowiązań w innych źródłach
- podkreśliła Postuła w wywiadzie dla wnp.pl.
Rzecznik Agencji Uzbrojenia przyznał, że na podstawie oświadczeń „potencjalnych” i „aktualnych” wykonawców zadań przewidywanych do finansowania z instrumentu SAFE, „wyłączono zadania, które nie spełniały w sposób obiektywny warunków kwalifikowalności wynikających wprost z rozporządzenia SAFE”.
Powstała w ten sposób lista zadań była w dalszym ciągu bardzo szeroka, w związku z czym Sztab Generalny Wojska Polskiego dokonał priorytetyzacji zadań. W konsekwencji w Expression of Interest, które przedstawiało jedynie łączną wartość szacunkową zadań oraz obszary zdolności, uwzględniono zadania z najwyższym priorytetem
– podkreślił.
MSWiA dokłada "swoje"
Kiedy po 29 lipca okazało się, że wartości złożonych przez wszystkie zainteresowane państwa członkowskie Expression of Interest umożliwia sfinansowani wszystkich wstępnie wyselekcjonowanych zadań, polskie władze wszczęły prace nad opracowaniem Planu Inwestycyjnego, także przy zaangażowaniu resorów infrastruktury oraz spraw wewnętrznych i administracji.
Zmiany – jak poinformował nas płk Polak – wynikały w szczególności z dwóch okoliczności: zgłoszenia zadań przez Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (SOP, Straż Graniczna, Policja) i Ministerstwa Infrastruktury oraz „rezultatów bieżących zamówień publicznych (zawarcie umów, złożenie ofert cenowych)”.
W konsekwencji powyższych działań, co było także z powołaniem Pełnomocnika Rządu, środki z SAFE, w kwocie około trzech miliardów euro, zostaną przeznaczone także m.in. na zakup policyjnego uzbrojenia i amunicji, kamizelek taktycznych i kuloodpornych oraz rozwój infrastruktury drogowej i kolejowej, a także systemów teleinformatycznych.
