80. rocznica operacji "Ostra Brama". Sowiecki podstęp wobec żołnierzy Armii Krajowej

80 lat temu, nad ranem 7 lipca 1944 r., rozpoczęła się operacja "Ostra Brama", Oddziały dowodzone przez ppłk. Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka" zamierzały przejąć Wilno z rąk niemieckiego okupanta przed wkroczeniem Armii Czerwonej.

Plan operacji został opracowany w sztabie Okręgu Wilno AK w marcu 1944 r. i zakładał samodzielne zdobycie miasta przez połączone siły Wileńskiego i Nowogrodzkiego Okręgu Armii Krajowej.

Do 13 lipca Polacy i Rosjanie oswobodzili miasto z rąk Niemców. Tego dnia żołnierze AK o świcie wywiesili na Górze Zamkowej biało-czerwoną flagę, jednak po kilku godzinach żołnierze sowieccy zastąpili ją czerwonym sztandarem. Była to zapowiedź prawdziwego stosunku Sowietów do Polaków i przyszłych represji.

NKWD dokonała aresztowań polskich żołnierzy - dowództwo i żołnierze AK zostali rozbrojeni, większość z nich trafiła do więzień lub została zesłana w głąb Związku Sowieckiego.

W mediach społecznościowych IPN przypomniał postać ppłk. Krzyżanowskiego.

– Walka konspiracyjna tu na Wileńszczyźnie rozpoczęła się znacznie wcześniej, niż w trakcie operacji „Ostra Brama”. Miejmy wszyscy świadomość, że o polskie Wilno, wbrew temu, czego chcieli Sowieci, bili się polscy konspiratorzy już po roku 1939. Bili się także o wolną Polskę po roku 1945, w pięknej epopei, która z Wileńszczyzny dotarła na Podlasie, Pomorze i Dolny Śląsk

- mówił prezes IPN, dr Karol Nawrocki podczas sobotniej konferencji "Przed Warszawą było Wilno".

ZOBACZ PODOBNE

Sowiecki podstęp wobec dowódców AK

💬 – Walka konspiracyjna tu na Wileńszczyźnie rozpoczęła się znacznie wcześniej, niż w trakcie operacji „Ostra Brama”. Miejmy wszyscy świadomość, że o polskie Wilno, wbrew temu, czego chcieli Sowieci, bili się polscy konspiratorzy już po roku 1939. Bili się także o wolną Polskę… pic.twitter.com/CUWJtfuKR3

— Instytut Pamięci Narodowej (@ipngovpl) July 6, 2024

🎗️ Podczas konferencji „Przed Warszawą było Wilno” prezes #IPN dr @NawrockiKn wręczył Brązowe Medale Reipublicae Memoriae Meritum. Otrzymali je:

🎖️ dr Tomasz Bożerocki
🎖️ Ilona Ewa Lewandowska
🎖️ Artur Kołoszewski

ℹ️ Medalem Reipublicae Memoriae Meritum Instytut Pamięci… pic.twitter.com/VUYZ7O7BXO

— Instytut Pamięci Narodowej (@ipngovpl) July 6, 2024

Uroczystości na Wileńszczyźnie

W związku z rocznicą Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wraz z Instytutem Pamięci Narodowej, Ambasadą Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie oraz Związkiem Polaków na Litwie organizuje w dniach 6-8 lipca obchody rocznicowe w Wilnie, Skorbucianach i Boguszach.

Do Wilna wybrali się weterani walk o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej – żołnierze Armii Krajowej, Sybiracy i dzieci tułacze: płk Stanisława Kociełowicz, mjr Jakub Nowakowski, płk Leonard Kapiszewski, por. Janusz Maksymowicz, Zbigniew Daab, Andrzej Chendyński, Stefan Sikora, prof. Jerzy Grzywacz, Roman Rakowski, Halina Wysocka, Elżbieta Sadzyńska, Maria Gordziejko.

W uroczystościach wezmą udział rodziny uczestników operacji "Ostra Brama", przedstawiciele najwyższych władz państwowych, duchowieństwa, działacze opozycji antykomunistycznej, przedstawiciele organizacji kultywujących polskie związki z ziemią wileńską jak Stowarzyszenie Rodzina Ponarska oraz Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej.

W sobotę odbyła się w Skorbucianach msza św. w intencji żołnierzy Armii Krajowej z okręgów wileńskiego i nowogródzkiego poległych w walce o Wilno, połączoną z ceremonią składania wieńców i wiązanek kwiatów przy kwaterze poległych żołnierzy AK. Następnie złożono kwiaty i wieńce przy pomniku upamiętniającym aresztowanie Sztabu Wileńskiego Armii Krajowej przez NKWD w Boguszach.

ZOBACZ PODOBNE

Młodzież poznaje historię – Kalwaria Wileńska i bitwa pod Krawczunami

Niedzielne uroczystości rozpocznie uroczysta Msza św. w kościele pw. św. Teresy w Wilnie w intencji żołnierzy Armii Krajowej z okręgów wileńskiego i nowogrodzkiego poległych podczas walk o Wilno. Po Eucharystii nastąpi uroczysty apel pamięci połączony ze składaniem wieńców i wiązanek kwiatów przy Mauzoleum Matki i Serca Syna na jednej z największych polskich nekropolii – Cmentarzu Na Rossie. W planach jest także otwarcie wystawy "Przed Warszawą było Wilno. Okręg Armii Krajowej >>Wiano<< w walce z totalitaryzmami".

W poniedziałek na cmentarzu w Kalwarii Wileńskiej zaplanowano ceremonię poświęcenia odrestaurowanego pomnika nagrobnego żołnierza AK kpr. Michała Półtoraka ps. Grot.

Michał Półtorak (1915–1985) był żołnierzem 4 Brygady Wileńskiej AK, członkiem Organizacji Wojskowej "Wilki" ZWZ-AK, kawalerem orderu Virtuti Militari, który strzegł pamięci poległych pod Krawczunami-Nowosiołkami towarzyszy broni.

Zwieńczeniem uroczystości będzie złożenie kwiatów w kwaterze poległych żołnierzy Armii Krajowej na cmentarzu w Kolonii Wileńskiej, gdzie spoczywają żołnierze AK z oddziałów wchodzących w skład I Zgrupowania oraz części oddziałów III Zgrupowania – głównie III Wileńskiej Brygady AK, ale również VIII Brygady Wileńskiej AK, a także I, III i V Batalionu 77 pp AK z Nowogródczyzny oraz Oddziału Rozpoznawczego Komendy Okręgu "Groma". W kwaterze spoczywa kilkudziesięciu żołnierzy wileńskiej i nowogródzkiej Armii Krajowej poległych w operacji "Ostra Brama".

Podczas obchodów szef UdSKiOR odznaczy medalami "Pro Bono Poloniae" i "Pro Patria" weteranów, działaczy organizacji polonijnych na Litwie oraz osoby od lat sprawujące opiekę nad grobami i kwaterami poległych żołnierzy Armii Krajowej, grobami powstańczymi i miejscami pamięci na terenie Wileńszczyzny.