Według sondażu przeprowadzonego w 2008 r. przez Instytut IMAS zaledwie 41 proc. dorosłych Polaków wierzy w istnienie diabła. Ta statystyka, zatrważająca w świetle oficjalnej nauki Kościoła katolickiego, nie powinna jednak szczególnie dziwić: współczesna kultura i sztuka, a nawet teologia, przepędziły diabła do średniowiecza, a o tym, że w świecie funkcjonują siły osobowego Zła, nie mówi się zbyt często nawet na kościelnych kazaniach. 

Co gorsza, wszelkie próby poważniejszej refleksji na temat zniewolenia przez Szatana kwitowane są dziś z reguły ironicznym uśmieszkiem, pogardliwym wzruszeniem ramion, niezrozumieniem czy wręcz wrogością. Kiedy trzy miesiące temu ksiądz-egzorcysta Eugeniusz Derdziuk poprowadził w Zamościu rekolekcje dla uczniów ze szkoły podstawowej i opowiedział im o zjawisku opętania, lokalna prasa zasugerowała, że duchowny „straszył” dzieci, narażając na szwank ich „zdrowie psychiczne”. A gdy ks. Andrzej Trojanowski, egzorcysta diecezji szczecińsko-kamieńskiej, zapowiedział w 2007 r. powstanie w Poczerninie ośrodka pomocy dla osób cierpiących z powodu zniewoleń duchowych, część okolicznych mieszkańców zaprotestowała. – Nie chcemy tu psychicznie chorych – mówili.

Udręczeni i opętani

Jeszcze w 1999 r. w całej Polsce było jedynie czterech egzorcystów. Dziś ich liczba sięga dziewięćdziesięciu. W największych diecezjach funkcję te pełni 3-4 duchownych. Zgodnie przyznają, że to i tak zbyt skromne siły jak na rzeczywiste potrzeby. Najbardziej znani lub doświadczeni egzorcyści – jak ks. Jan Szymborski z diecezji warszawskiej, ks. Edmund Szaniawski z sanktuarium w Licheniu czy ks. Andrzej Trojanowski z diecezji szczecińsko-kamieńskiej – przyjmują nieraz nawet po 15-20 osób w tygodniu. 

– Zgłasza się bardzo wiele osób z rzeczywistymi problemami duchowymi. Najczęściej są to ludzie udręczeni przez grzech ciężki, grzech śmiertelny. Trwanie w nieprzyjaźni z Bogiem jest bowiem najgorszym zniewoleniem. Spektakularne przypadki opętań zdarzają się dużo rzadziej – mówi w rozmowie z „NGP” ks. Trojanowski, znany m.in. z filmu dokumentalnego Egzorcyzmy Anneliese Michel, w którym wystąpił jako narrator.

Nie oznacza to, że rola egzorcystów w Polsce sprowadza się do postawienia właściwej diagnozy i zwykłej duszpasterskiej opieki nad udręczonymi. Na kilkadziesiąt przypadków, w których stwierdza się fizyczną ingerencję diabła, kilkanaście kończy się egzorcyzmem. To dokonywany według Rytuału Rzymskiego obrzęd, mający na celu wyzwolenie człowieka spod wpływu istoty demonicznej. 

Duchowni zwyciężają diabła modlitwami i wydawanymi mu, w imię Chrystusa lub Matki Boskiej, poleceniami. Jak wynika z relacji księży-egzorcystów – ofiarami opętań padają przeważnie młode osoby, które miały kontakt z satanizmem, wróżbiarstwem, magią i okultyzmem. Co ciekawe – częściej są to kobiety niż mężczyźni.