Historia Gorzędzieja jest znacznie dłuższa niż 25 lat jego miejskości. W IX wieku na wzgórzu nad Wisłą powstał gród obronny strzegący ważnych szlaków handlowych. W 997 roku właśnie tędy miał przebiegać szlak misyjny świętego Wojciecha. Biskup misjonarz zatrzymał się tu, odprawił mszę i przeprawił na drugi brzeg Wisły. Dziś w miejscu tego postoju stoi sanktuarium jego imienia.
Miasto na wiślanej skarpie
W 1251 roku Gorzędziej przeszedł w ręce Sambora II. 29 lat później książę Mściwój II przekazał go biskupowi płockiemu Tomaszowi i właśnie ten krok otworzył drogę do nadania praw miejskich.
W 1287 roku, za sprawą biskupa płockiego Wernera, Gorzędziej otrzymał prawa miejskie. Rok później, w 1288 roku, książę Mściwój II potwierdził ten przywilej i nadał kolejny, tym razem prawo do otoczenia miejscowości obwarowaniem. Gorzędziej funkcjonował więc na prawie magdeburskim, mógł wznieść obwarowania i miał perspektywę dalszego rozwoju. Leżał na szlaku handlowym, na skarpie wiślańskiej, w miejscu, które od wieków przyciągało kupców i podróżnych.
Rok, który wszystko zmienił
Jednak w 1312 roku Krzyżacy wykupili Gorzędziej i odebrali mu prawa miejskie. Miejscowość ponownie stała się wsią.
Gorzędziej był miastem raptem przez ćwierć wieku. Według Radia Gdańsk to najkrócej spośród wszystkich miejscowości w Polsce, którym odebrano prawa miejskie.
Co zostało z dawnego miasta
Z dawnej osady zachowała się przede wszystkim część bezpośrednio przylegająca do kościoła. Reszta zabudowy z czasem osunęła się z wysokiej skarpy podmywanej przez Wisłę. Dziś dominuje tu późnogotycki kościół, przebudowany na przełomie XVIII i XIX wieku. Mieści się w nim sanktuarium świętego Wojciecha, powołane dekretem biskupa diecezjalnego. Od 1996 roku kościół wraz z domem rekolekcyjnym prowadzą karmelici bosi, którzy zgromadzili tu wiele pamiątek dokumentujących dzieje Gorzędzieja.
Sołtys Dariusz Nawój mówi o historii miejscowości z dumą. Statusu miasta Gorzędziej nie uzyskał przypadkiem. Miejscowość jest położona na wzgórzu nad Wisłą, na szlaku handlowym. To w takich właśnie miejscach lokowano niegdyś miasta, a nie w środku lasów.
Dziś w Gorzędzieju mieszka nieco ponad pół tysiąca osób. Miastem był przez 25 lat, wsią od ponad siedmiu stuleci. Ale pamięć o tej krótkiej miejskiej historii trwa tu do dziś.
