Uchylone skazanie seryjnego mordercy, przeciągające się procesy gangsterów, nieosądzeni gwałciciele, uznany za nieistniejący prawomocny wyrok rozwodowy – to tylko nieliczne przykłady panującego od wielu miesięcy chaosu w sądownictwie.
Sytuacja może jednak wkrótce stać się znacznie trudniejsza. Portal Niezalezna.pl dotarł do wytycznych Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka - to kilkanaście punktów, a dosłownie każdy z nich wywołała katastrofalne skutki dla wymiaru sprawiedliwości.
„W sprawie czynności podejmowanych przez prokuratorów występujących przed sądami powszechnymi i sądami administracyjnymi w celu zapewnienia prawa do bezstronnego i niezawisłego sądu w przypadku stwierdzenia, że w składzie orzekającym wyznaczonym do rozpoznania sprawy bierze albo brał udział sędzia powołany do pełnienia urzędu na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.”
– czytamy w dokumencie.
Wytyczne zostały przygotowane pod hasłem „ujednolicenia praktyki prokuratorskiej i zagwarantowania prawa do niezależnego, bezstronnego i niezawisłego sądu”.
Mają sprawdzać przeszłość sędziów
Punkt 1 wytycznych Żurka to podkreślenie, że „w każdym przypadku” (!) prokurator występujący przed sądem powszechnym lub administracyjnym „powinien ustalić, czy do składu orzekającego wyznaczony został sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa nieprawidłowo ukształtowanej”.
Gdy już potwierdzi taki fakt, będzie zobowiązany: „ustalić, czy w okolicznościach danej sprawy udział w orzekaniu tej osoby może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego”.
Jak podkreślił Prokurator Generalny, takich ustaleń „dokonuje się w oparciu o powszechnie dostępne informacje dotyczące daty powołania na stanowisko sędziego, a także okoliczności mogących mieć wpływ na naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności”.
To ostatnie zdanie zapowiada szczególnie niebezpieczną sytuację: skreślony może zostać każdy sędzia, bo ocena będzie czysto subiektywna.
Czarna lista
W wytycznych Prokuratora Generalnego opracowano również swoistą „czarna listę” sędziów, którymi szczególnie powinien zainteresować się prokurator. A jest ona bardzo długa.
"Obawę naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności" (ta fraza często się pojawia w wytycznych PG) może w szczególności uzasadniać:
- sprawowanie przez sędziego funkcji kierowniczych w Ministerstwie Sprawiedliwości lub instytucjach przez nie nadzorowanych, a także w sądach, w okresie zbliżonym o jego powołania na wyższe stanowisko sędziowskie na wniosek nieprawidłowo ukształtowanej KRS,
- publiczne prezentowanie w środkach przekazu, w tym w mediach społecznościowych, poglądów politycznych, także w związku z działalnością sędziego, również przed powołaniem na to stanowisko, w pracach organizacji o wyraźnie politycznym charakterze,
- podważanie w działalności orzeczniczej wiążących orzeczeń trybunałów międzynarodowych (Europejski Trybunał Praw Człowieka, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej),
- okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo braku obiektywizmu w podjęciu decyzji o skierowaniu wniosku o powołanie na stanowisko sędziowskie przez nieprawidłowo ukształtowaną KRS, a w szczególności droga zawodowa nieuzasadniająca powołania na dane stanowisko, wyrażenie niezadowalającej oceny kwalifikacji kandydata w toku procedury konkursowej na stanowisko sędziego, wyniki głosowania organów kolegialnych w toku tej procedury, czy utajnienie obrad nieprawidłowo ukształtowanej KRS podczas rozpatrywania kandydatury na stanowisko objęte przez tego sędziego.
Nieformalna baza orzeczeń
Prokurator Generalny równocześnie zobowiązał szefów poszczególnych jednostek w całym kraju - bez względu na szczebel, aby gromadzili informacje o wynikach „testu bezstronności przeprowadzonego wobec sędziów orzekających w sądzie powszechnym tego samego szczebla odpowiadającym właściwości miejscowej tej jednostki prokuratury”.
Mają oni również w razie potrzeby wymieniać się zgromadzonymi danymi, które zarazem powinny być dostępne dla liniowych prokuratorów.
To nie wszystko. Szefowie prokuratur zostaną zobowiązani do zgromadzenia informacji o orzeczeniach wydanych także przed wejściem w życie wytycznych.
Glejt bezkarności
Oczywiście, prokuratorzy nie poprzestaną jedynie na analizie przeszłości zawodowej sędziego. Jeśli nabiorą wątpliwości, co do jego bezstronności, mają wnioskować o testy niezawisłości.
„Niezależnie od tego, czy wniosek taki skierował inny uprawniony” - podkreślił Prokurator Generalny.
Prokurator niby autonomicznie ma oceniać bezstronność sędziego, ale równocześnie swoje stanowisko będzie musiał przedstawić przełożonemu, który zbada prawidłowość dokonanej analizy.
Szczególnie ciekawy jest jeden z ostatnich punktów wytycznych PG, bo zapewnił swoisty glejt bezkarności prokuratorom:
„Składanie przewidzianych prawem wniosków i środków odwoławczych, o których mowa w niniejszych wytycznych, nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego”.