13 kwietnia w Polsce obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Święto to ustanowił Sejm RP w 2007 roku, aby uczcić pamięć około 22 tysięcy oficerów Wojska Polskiego oraz innych przedstawicieli aparatu państwowego, w tym m.in. policjantów, urzędników i leśników. Wśród uwięzionych znajdowało się wielu oficerów rezerwy, zmobilizowanych po wybuchu wojny. Znaczną część stanowili przedstawiciele elity społecznej: lekarze, prawnicy, nauczyciele, wykładowcy, inżynierowie, pisarze, dziennikarze, działacze polityczni, urzędnicy oraz ziemianie. W obozach przebywali także duchowni różnych wyznań – katoliccy, prawosławni, protestanccy oraz żydowscy. Zostali oni zamordowani w zorganizowanych przez NKWD egzekucjach, a ich ciała pochowano m.in. w Katyniu.
Po agresji ZSRR na Polskę w 1939 roku Armia Czerwona pojmała około 250 tysięcy polskich żołnierzy i oficerów. Już 19 września, jeszcze w trakcie działań wojennych, szef NKWD Ławrientij Beria powołał Zarząd do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych oraz zarządził tworzenie sieci obozów.
Większość szeregowych żołnierzy zwolniono, natomiast oficerów Wojska Polskiego osadzono w obozach w Starobielsku i Kozielsku, a funkcjonariuszy policji, Korpusu Ochrony Pogranicza i innych służb skierowano do Ostaszkowa. Starobielsk, położony w pobliżu Ługańska, od 2022 roku znajduje się na terenach okupowanych przez Rosję. Kozielsk leży około 250 km na południowy zachód od Moskwy, na wschód od Smoleńska, natomiast najbardziej na północ wysunięty był Ostaszków.
Prawda wyszła na jaw...
Informacje o zbrodni – masowych egzekucjach polskich jeńców i więźniów – ujawniono przypadkowo. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej miejsca pochówku ofiar (m.in. Katyń koło Smoleńska, Piatichatki pod Charkowem oraz Miednoje w pobliżu Tweru) znalazły się pod kontrolą Wehrmachtu. O masowych grobach w Katyniu dowiedzieli się w 1942 roku Polacy pracujący tam przymusowo. Niemcy najprawdopodobniej natrafili na tę informację dopiero w lutym 1943 roku dzięki relacjom okolicznych mieszkańców. Rozpoczęli ekshumacje, a 13 kwietnia 1943 roku Radio Berlin ogłosiło odkrycie. Cztery dni później wiadomość pojawiła się w prasie wydawanej w okupowanej Warszawie za zgodą władz niemieckich. Choć wcześniej pojawiały się podejrzenia – od wiosny 1940 roku brakowało jakichkolwiek informacji o losie jeńców – komunikat Niemców wywołał ogromne poruszenie.
Świadomi propagandowego znaczenia odkrycia Niemcy zaprosili do Katynia przedstawicieli Międzynarodowego Czerwonego Krzyża oraz Polskiego Czerwonego Krzyża, by potwierdzili odpowiedzialność władz radzieckich. Już 28 kwietnia do lasu katyńskiego przybyła międzynarodowa komisja ekspertów z zakresu medycyny sądowej i kryminologii, kierowana przez węgierskiego patologa Ferenca Orsósa. W pracach uczestniczyli także polscy obserwatorzy, delegowani za zgodą władz Polskiego Państwa Podziemnego, m.in. dr Marian Wodziński oraz inni przedstawiciele środowisk naukowych i publicznych.
Na podstawie badań ustalono, że egzekucji dokonano w 1940 roku, czyli w czasie, gdy teren ten znajdował się pod kontrolą ZSRR. Potwierdzała to zarówno analiza szczątków, jak i badanie słojów drzew posadzonych w celu ukrycia zbrodni. Ofiary miały ślady strzałów oddanych z bliskiej odległości w tył głowy.
Władze radzieckie zaprzeczały tym ustaleniom. Prośbę rządu generała Władysława Sikorskiego o międzynarodowe śledztwo Józef Stalin wykorzystał jako pretekst do zerwania stosunków dyplomatycznych. Sam Stalin, który wraz z innymi członkami kierownictwa ZSRR w marcu 1940 roku podpisał decyzję o egzekucji polskich jeńców, konsekwentnie zaprzeczał odpowiedzialności. W 1941 roku, po układzie Sikorski–Majski, zapewniał generała Władysława Andersa, że wydał rozkazy ich zwolnienia i nie wie, co się z nimi stało.
Po ujawnieniu grobów ZSRR podjął działania mające przypisać winę Niemcom. Po odzyskaniu tych terenów przez Armię Czerwoną powołano tzw. komisję Burdenki, której zadaniem było potwierdzenie tej wersji wydarzeń. Jej przewodniczący, chirurg Nikołaj Burdenko, ogłosił w 1944 roku, że zbrodni dokonali Niemcy we wrześniu 1941 roku. W publikacjach wskazywano nawet rzekomych sprawców. Próba włączenia sprawy katyńskiej do procesu norymberskiego nie powiodła się z powodu licznych nieścisłości w przedstawionych materiałach.
W czasie wojny państwa zachodnie unikały nagłaśniania sprawy. Winston Churchill sugerował Władysławowi Sikorskiemu powściągliwość, uzasadniając to koniecznością utrzymania koalicji antyhitlerowskiej. Dopiero po zakończeniu wojny temat mógł być podejmowany swobodniej.
W okresie PRL informacje o zbrodni katyńskiej podlegały cenzurze, a oficjalnie obowiązywała wersja przypisująca winę Niemcom.
Władze ZSRR przyznały się do odpowiedzialności dopiero w 1990 roku, uznając zbrodnię katyńską za jedną z najcięższych zbrodni stalinizmu. Z inicjatywy Michaiła Gorbaczowa wszczęto śledztwo, a w 1992 roku przekazano Polsce kluczowe dokumenty dotyczące tej sprawy – otrzymał je prezydent Lech Wałęsa.
Rocznica Zbrodni Katyńskiej. Plan obchodów
W niedzielę mszą polową przy Muzeum Katyńskim w Warszawie rozpoczną się ogólnokrajowe obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej.
Niedzielne uroczystości związane z 86. rocznicą Zbrodni Katyńskiej organizuje m.in. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Obchody rozpoczną się o godz. 10 mszą polową przy Muzeum Katyńskim.
Na godz. 11 przewidziano uroczysty Apel Pamięci, któremu towarzyszyć będą przemówienia oraz składanie wieńców przy Epitafium Katyńskim na terenie Muzeum Katyńskiego (Cytadela Warszawska, ul. Jana Jeziorańskiego 4).
W poniedziałek, 13 kwietnia, o godz. 11 w Muzeum Katyńskim w Warszawie odbędzie się ceremonia upamiętnienia Ofiar Zbrodni Katyńskiej z udziałem prezydenta Karola Nawrockiego, który zabierze głos podczas uroczystości.
O godz. 12 w kościele św. Karola Boromeusza na Cmentarzu Stare Powązki zaplanowano uroczystości pogrzebowe szczątków jednej z ofiar Zbrodni Katyńskiej. Liturgii przewodniczyć będzie abp Adrian Galbas, a udział zapowiedziało kierownictwo Instytutu Pamięci Narodowej.
W Białymstoku o godz. 10.30 odbędzie się złożenie kwiatów przy Pomniku-Grobie Nieznanego Sybiraka, znajdującym się przy kościele Ducha Świętego. Następnie, o godz. 11, rozpoczną się uroczystości przy Pomniku Katyńskim w Parku Konstytucji 3 Maja.
![Nocą przymrozki, w dzień nawet 20 st. C [PROGNOZA]](https://files.niezalezna.tech/images/upload/2026/04/17/n_5e868390e4087720355e7d827a04e4123aefca0ecae6928c5f49fb1523380842_c.jpg?r=1,1)
