Zakład Ubezpieczeń Społecznych ujawnił pełne statystyki zadłużenia za 2025 rok. Liczby są bezlitosne. Na koniec grudnia ubiegłego roku zaległości wobec ZUS miało 628,3 tys. aktywnych płatników składek. Łączna kwota długu urosła do 22,496 mld zł z 21,086 mld zł w 2024 roku. Średnie zadłużenie wyniosło 36 tys. zł. Rok wcześniej było to 34 tys. zł. Wzrost o 5,9 proc. Dla firmy z niewielkimi obrotami taka kwota to realne zagrożenie funkcjonowania.
Składki rosną, firmy nie nadążają
Eksperci cytowani przez Gazetę Prawną wskazują bezpośrednią przyczynę. Dr Bartłomiej J. Gabryś z Katedry Przedsiębiorczości Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach mówi wprost, że składki zusowskie w ubiegłym roku znacząco wzrosły, a efektywność wielu firm nie rosła w podobnym tempie. W 2026 roku obciążenia są jeszcze wyższe.
To pułapka, z której wyjście jest trudne. Firma, która raz wpadnie w zaległości składkowe, rzadko wychodzi z nich o własnych siłach. Radca prawny Aldona Międlar-Adamska z kancelarii Ars Aequi wskazuje, że część przedsiębiorców nie zmaga się już z przejściowymi trudnościami, ale traci zdolność do bieżącego regulowania składek w sposób trwały. Efekt? Spirala zadłużenia, układy ratalne, w skrajnych przypadkach likwidacja działalności.
Przykład? Górnictwo
Maksymalne zadłużenie na jednym koncie płatnika wyniosło 818 mln zł. Prof. Paweł Wojciechowski, prezes Instytutu Finansów Publicznych i były główny ekonomista ZUS, tłumaczy, że wielomilionowe długi koncentrują się w największych podmiotach, zwłaszcza w branżach kapitałochłonnych i restrukturyzowanych. Przykładem jest choćby górnictwo, gdzie zadłużenie narasta latami i jest trudne do wyegzekwowania podczas postępowań naprawczych.
Raty zamiast spłaty
W 2025 roku złożono 91,9 tys. wniosków o układ ratalny z ZUS. Zawarto 51,2 tys. takich układów, czyli o 7,4 proc. mniej niż w 2024 roku, kiedy podpisano ich 55,3 tys. Część firm kontroluje dług i spłaca go w ratach, unikając egzekucji. Ale skala zjawiska pokazuje, że dla dziesiątek tysięcy przedsiębiorców bieżące regulowanie składek przestało być standardem.
Trend jest wyraźny od kilku lat. W samym 2025 roku łączny dług urósł o ponad 1,4 mld zł. Jeśli dynamika się utrzyma, w 2026 roku zadłużenie firm wobec ZUS przekroczy 24 miliardy złotych.
