Obie dodatkowe wypłaty wyglądają podobnie: "trzynastka" przychodzi na konta w kwietniu, "czternastka" jesienią. Różni je jednak zasadnicza rzecz.
"Trzynastkę" dostaje każdy uprawniony emeryt i rencista, bez względu na wysokość świadczenia. "Czternastka" działa wedle innych zasad.
Przy wcześniejszym rządowym założeniu przyszłorocznej waloryzacji o 3,48 procent pełna "czternastka" wyniosłaby około 2047 złotych brutto. Ostateczna kwota może być wyższa, ale uwaga: pełną kwotę otrzymają wyłącznie te osoby, których podstawowa emerytura nie przekracza 2900 złotych brutto. To ustawowy próg, niezmieniany od lat.
Złotówka za złotówkę, czyli jak próg działa w praktyce
Każda złotówka emerytury ponad 2900 złotych brutto obcina czternastkę o dokładnie jedną złotówkę. Mechanizm "złotówka za złotówkę" wynika bezpośrednio z ustawy.
Emerytura 3000 złotych brutto oznacza przekroczenie progu o 100 złotych: "czternastka" spada z około 2047 złotych do około 1947 złotych. Przy emeryturze 3500 złotych "czternastka" wyniesie już tylko około 1547 złotych brutto. Przy 4000 złotych, niecałe 1050 złotych.
Jest jeszcze jeden próg. Jeśli wyliczona "czternastka" spadnie poniżej 50 złotych brutto, ZUS nie wypłaca nic. Przy prognozowanej kwocie czternastki na poziomie 2047,34 złotych brutto próg całkowitego odcięcia wyniósłby około 4897 złotych brutto. Emeryci z wyższym świadczeniem nie zobaczą czternastki w ogóle.
Paradoks waloryzacji 2027
Tu zaczyna się problem strukturalny. Od 1 marca 2027 roku emerytury wzrosną zgodnie z przyjętym wskaźnikiem waloryzacji. Próg 2900 złotych brutto pozostanie bez zmian. Ekonomiści nazywają to zjawisko "pełzaniem progów".
Skutek jest taki, że każda kolejna waloryzacja wypycha część emerytów ponad stały limit. Ktoś, kto w tym roku mieści się poniżej 2900 złotych i dostaje pełną czternastkę, po marcowej podwyżce może już ten próg przekroczyć i stracić prawo do pełnego świadczenia.
Konkretny przykład: emerytura 2850 złotych brutto. Po waloryzacji o 3,48 procent wzrośnie do 2949,18 złotych brutto. To 49,18 złotych ponad próg. "Czternastka" skurczy się o tę kwotę: z 2047,34 do 1998,16 złotych brutto. Senior ją dostanie, ale nie w pełnej wysokości.
Obowiązujące przepisy nie przewidują automatycznej waloryzacji progu 2900 złotych.
ZUS rozliczy wszystko sam
Emeryci nie muszą składać żadnych wniosków. ZUS wyliczy wysokość czternastki automatycznie i przeleje ją razem z regularną emeryturą. Termin wypłaty w 2027 roku określi Rada Ministrów w osobnym rozporządzeniu. W ostatnich latach czternastki trafiały do seniorów we wrześniu.
Ostateczna kwota czternastki będzie znana po tym, jak GUS opublikuje pełne dane o inflacji i wzroście wynagrodzeń za 2026 rok.