W dniu 65. rocznicy zamordowania majora Bolesława Kontryma ps. "Żmudzin" przypominamy fragmenty publikacji Tadeusza Płużańskiego o Bohaterze.
Bolesław Kontrym urodził się w 1898 r. na Wołyniu. W 1915 r. wstąpił do armii carskiej, a w 1918 r. do powstałego w Rosji II Korpusu Polskiego. Aresztowany i wcielony do Armii Czerwonej walczył m.in. na froncie fińskim, trzykrotnie za męstwo odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru.
W 1922 r. rozpoczął pracę dla polskiego wywiadu. Kiedy poczuł się zagrożony, wysłał do Polski – dzięki lewym papierom dostarczonym przez poselstwo RP – matkę, żonę i dwuletniego synka Władysława. Wkrótce – po sfingowaniu swojej śmierci – sam dołączył do nich, nielegalnie przekraczając granicę sowiecko-polską.
Zweryfikowany w stopniu porucznika rozpoczął pracę w Straży Granicznej. Wobec jej likwidacji w lipcu 1923 r. automatycznie przeszedł do Policji Państwowej.
Bolesław Kontrym w policji zwalczał nie tylko pospolitych przestępców, ale również sowiecką agenturę. Właśnie za tę działalność został po wojnie zamordowany przez komunistów.
Po wojnie obronnej 1939 r. przedostał się na Zachód. W nocy z 1 na 2 września 1942 r. jako cichociemny zrzucony został do kraju. Awansowany do stopnia kapitana wkrótce został jednym z dowódców akcji sabotażowo-dywersyjnej „Wachlarz”. Kontrym kierował Centralą Służby Śledczej Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa (podziemną policją) i dowodził 40-osobowym specjalnym oddziałem bojowym „Sztafeta – Podkowa”, który chronił Delegaturę Rządu oraz wykonywał wyroki wojskowe i cywilne sądów specjalnych Polskiego Państwa Podziemnego na niemieckich agentach, konfidentach gestapo i szmalcownikach.
W Powstaniu Warszawskim dowodził odcinkiem obejmującym ulice: Królewską, Kredytową oraz pl. Małachowskiego. Był czterokrotnie ranny, ale jego reduta została do końca utrzymana. Przeprowadzony przez Kontryma szturm na PAST-ę 4 sierpnia 1944 r. zakończył się sukcesem. 27 sierpnia 1944 r. został odznaczony Krzyżem Walecznych (trzecim w swoim życiu), a 15 września 1944 r. Virtuti Militari kl. V.
Do kraju wrócił w czerwcu 1947 r. Od początku śledzony był przez Informację Wojskową. 13 października 1948 r. wywołano go z pracy na rzekome spotkanie służbowe, po czym wywieziono w nieznanym kierunku.
Po aresztowaniu ślad po „Żmudzinie” urywa się na blisko cztery lata. Trafił do tajnego aresztu MBP w Miedzeszynie gdzie poddawany był torturom. Jego katem był śledczy Edmund Kwasek, funkcjonariusz Grupy Specjalnej MBP, którego więźniowie zapamiętali jako najgorszego z oprawców. W czasie wojny należał on do PPR i AL, potem był ubekiem w Kielcach, Gdańsku i Warszawie, w „odrodzonej” III RP skazany został w tzw. procesie Humera razem z 12 innymi śledczymi bezpieki na karę kilkuletniego więzienia. Nie odbył jej „ze względu na zły stan zdrowia”.
Podczas procesu Kontrymowi zarzucono „działanie na szkodę narodu polskiego w okresie od roku 1925 do września 1939 r. przez przyczynianie się do rozbijania ruchu robotniczego i dręczenie działaczy komunistycznych, oraz że w okresie od września 1942 r. do sierpnia 1944 r., idąc na rękę władzy hitlerowskiego państwa niemieckiego, działał na szkodę narodu polskiego”. Bolesław Kontrym został skazany na karę śmierci 26 czerwca 1952 r. Sześć miesięcy czekał na wykonanie wyroku w celi śmierci.
Szczątki Bolesława Kontryma zostały odnalezione 24 maja 2013 r. w dole śmierci na Łączce Powązek Wojskowych w Warszawie.
