Kadencja ławników Sądu Najwyższego trwa cztery lata. Po raz pierwszy ławników SN Senat wybrał w 2018 r. oraz 2019 r., w ramach wyboru uzupełniającego. Ławnicy drugiej kadencji mają zaś objąć swoje funkcje od początku 2023 r. i pełnić je do 31 grudnia 2026 r.
Kandydatów na ławników mogły zgłaszać do 30 czerwca br. stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe z wyłączeniem partii politycznych oraz co najmniej 100 obywateli mających czynne prawo wyborcze.
Po wstępnej ocenie senacka komisja praw człowieka, praworządności i petycji oceniła, że pięć spośród dokonanych zgłoszeń nie spełniło wymogów formalnych. Cztery z nich wpłynęły już w lipcu, a więc po terminie, a piąte nie zawierało wszystkich wymaganych dokumentów. Te zgłoszenia Senat, zgodnie z projektem uchwały przyjętym przez komisję, zostaną przez Senat pozostawione bez dalszego biegu.
Natomiast wymogi formalne spełniły 54 zgłoszenia. Spośród nich 31 kandydatów na ławników zgłosił Komitet Obrony Demokracji. Pozostałych kandydatów zgłosiły grupy obywateli, albo inne organizacje - np. lokalne komisje NSZZ "Solidarność".
"Czy jedna organizacja może zgłaszać tak dużo kandydatów?" - pytał senator Robert Mamątow (PiS). Prowadzący obrady komisji Aleksander Pociej (KO) odpowiedział, że "tutaj nie ma ograniczeń".
Za tak ustaloną listą kandydatur spełniających wymogi formalne głosowało ośmioro członków komisji, nikt nie był przeciw, jedna osoba wstrzymała się od głosu.
Zgodnie z procedurą obecnie - po ustaleniu listy kandydatur spełniających wymogi formalne - marszałek Senatu ma zasięgnąć od Komendanta Głównego Policji informacje o tych kandydatach i przekazać uzyskane informacje do komisji. "Informacja KGP obejmuje również informacje o wykroczeniach, czy przestępstwach, które zostały już zatarte; wskazuje na sylwetkę kandydatów, czy spełniają wymogi o charakterze nieskazitelności" - tłumaczyło senackie Biuro Legislacyjne.
Po uzyskaniu informacji z KGP komisja, po kolejnym posiedzeniu, przedstawia Senatowi listę kandydatów na ławników SN. Takie kolejne posiedzenie komisji w tej sprawie odbędzie się już zapewne we wrześniu.
Według ustawy ławnikiem SN może być osoba, która m.in. posiada wyłącznie obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i publicznych, jest nieskazitelnego charakteru, ukończyła 40 lat, w dniu wyboru nie ukończyła 60 lat, jest zdolna, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków ławnika, posiada co najmniej wykształcenie średnie. Nie może nim być osoba, która m.in.: jest zatrudniona w sądach, prokuraturze lub policji, pracuje w urzędach obsługujących centralne organy państwa, jest adwokatem, radcą prawnym, notariuszem, żołnierzem, duchownym albo należy do partii politycznej.
Generalnie ławnicy uczestniczą w SN w rozpoznawaniu skarg nadzwyczajnych oraz spraw dyscyplinarnych m.in. sędziów. Ławników wybiera Senat w głosowaniu jawnym. Udział ławników w orzekaniu przez SN oraz ich wybór przez Senat wynika z ustawy o SN obowiązującej od 3 kwietnia 2018 r.
