Magdalena Łysiak

Rękopis niezwykłego pamiętnika trafił do Archiwum IPN w lipcu 2018 r. w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci. Najbliżsi autorki – syn Christopher Bik i wnuczka Kristin Calabrese – przekazali także do zbiorów Instytutu fotografie, korespondencję i dokumenty osobiste Wandy Kociuby. "Pamiętnik Basi" to zapis dramatycznych losów Polaków z Kresów Wschodnich II RP, widzianych oczami młodej, wrażliwej dziewczyny, która opisuje deportację, pobyt na nieludzkiej ziemi i peregrynację szklakiem nadziei w ślad za armią gen. Andersa. W jej wspomnieniach groza wojny, rozpacz i żal za utraconymi wolnością i bezpieczeństwem, przeplatają się z zachwytem nad światem i egzotyką Bliskiego Wschodu.

„Prawdziwy hit”, „sensacja”, „niesamowite znalezisko” – to nie są nagłówki z prasy brukowej, tylko wypowiedzi najważniejszych naukowców, archeologów i urzędników niemieckiego ministerstwa kultury. Chodzi o odkryty kilka tygodni temu w Berlinie długi drewniany trakt sprzed 700 lat – prawdopodobnie to pierwsza berlińska droga miejska.

Organizacje charytatywne, które zbierają fundusze na pomoc europejskim muzeom, wstrzymały swoją współpracę z Rosją. Jedna z nich Hermitage Foundation z Wielkiej Brytanii, wspierająca od lat Ermitaż w Sankt Petersburgu, napisała w oświadczeniu, że w obecnych czasach nie można „budować mostów kulturowych między Wielką Brytanią a Rosją”. Ciekawostką jest to, że jednym z powierników i prezesów Hermitage Foundation jest obecny dyrektor Ermitażu Michaił Piotrowski, który prawdopodobnie był jednym ze współtwórców tego dokumentu.

Szlachcic litewski Samuel Kmicic był pierwowzorem postaci Andrzej Kmicica z kart powieści Sienkiewicza. Pisarz stworzył głównego bohatera „Potopu” na podstawie wzmianek w pamiętnikach Paska oraz w dokumentach źródłowych. Kmicic był w rzeczywistości dowódcą chorągwi kozackiej wchodzącej w skład pułku dowodzonego przez księcia Bogusława Radziwiłła. W 1655 roku żołnierze zbuntowali się przeciw zdradzieckiemu księciu, a Samuel wziął ich stronę i nawet pojechał do Jana Kazimierza by prosić o wypłatę zaległego żołdu dla swych podkomendnych. Król prośbę spełnił, przyrzekł też, że otrzymają na własność ziemie skonfiskowane Radziwiłłom.