Magdalena Łysiak

27 stycznia 1945 roku żołnierze 60. Armii 1 Frontu Ukraińskiego zajęli kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau. Był to największy niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i obóz zagłady. W ciągu czterech lat funkcjonowania obozu Niemcy zgładzili w nim co najmniej 1,1 mln osób, w tym około 960 tys. Żydów, ponad 70 tys. Polaków, około 21 tys. Romów i Sinti, 15 tys. jeńców sowieckich i ponad 10 tys. więźniów innych narodowości.

19 stycznia 1947 roku w powojennej Polsce odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego. Wybory zostały przez komunistów sfałszowane i posłużyły do sformalizowania władzy sowieckiej w Polsce. Świadkiem fałszowania wyborów, o czym później opowiadał na emigracji w Chicago, był Leopold Tyrmand.

Thomas Bruce, 7. hrabia Elgin, był brytyjskim szlachcicem, żołnierzem, politykiem, dyplomatą i ambasadorem Imperium Osmańskiego, które rządziło wówczas Grecją. Uzyskał on zgodę władz tureckich na prowadzenie wykopalisk na terenie Akropolu oraz zabieranie „fragmentów kamienia ze starymi inskrypcjami lub rzeźbami”. Ekipa Elgina pracowała od połowy roku 1801 do 1812. W tym czasie ze ścian świątyń odkuto płaskorzeźby, ściągnięto posągi m.in. zdjęto 56 płyt z liczącego 111 płyt pokrytego płaskorzeźbą fryzu, 15 metop (z 92) i 17 figur z tympanonów. Już wówczas owa „archeologia” wzbudzała ogromne kontrowersje. Lord Byron nazwał wprost działalność Bruce’a „kulturowym wandalizmem”. Mimo tego w 1810 roku brytyjska komisja parlamentarna pozytywnie zaopiniowała kupno przez rząd brytyjski marmurów z Partenonu. Zapłacono za nie hrabiemu 35 000 funtów. Od tego czasu tzw. Marmury Elgina wystawiane są w British Museum.

Na słynnym tureckim stanowisku archeologicznym Aizanoi odnaleziono niemal nienaruszony posąg wysokiego mężczyzny oraz „wielu dużych i małych fragmentów marmurowych rzeźb”. Starożytne miasto Aizanoi było ważnym ośrodkiem królestwa Frygii, jego początki sięgają 3000 lat p.n.e. Miało własny teatr, stadion, agorę, kilka świątyń, mosty przez rzekę. Jego ruiny odkryli europejscy podróżnicy w 1824 roku, a sto lat później prace na tym terenie rozpoczął Niemiecki Instytut Archeologiczny. Przez lata archeolodzy odkopali tu wiele starożytnych posągów przedstawiających greckich bogów i boginie m.in. Erosa, Dionizosa, Afrodytę czy Heraklesa. Rzeźba mężczyzny jest jednak na ich tle unikatowa, gdyż niemal wszystkie inne zostały pozbawione głów.