​„Łączki” w całej Polsce

Wszędzie tam, gdzie stanęła noga sowieckiego żołnierza, Polacy byli represjonowani i mordowani. W katowniach NKWD i UB czerwoni strzelali nam w tył głowy, a następnie zakopywali w bezimiennych dołach. Dziś ofiary są odnajdywane. Około godziny 14 wracaliśmy z pola. Kiedy spojrzałam na dębowy las, miałam przeczucie, że coś złego się wydarzy – Czesława Kasprzak, siostra ostatniego Żołnierza Niezłomnego Józefa Franczaka „Lalka”, wspomina 21 października 1963 r.

„H: Powietrze stoi. Coś w nocy będzie.
LALEK: Co ma być?
H: Burza albo...”

Tak pisał Zbigniew Herbert w dramacie „Lalek”.

Rysopis poszukiwanego:
Wzrost ok. 174 cm, ciemny blondyn, włosy szpakowate, lekko łysy, czesze się do góry, oczy niebieskie, czoło wysokie, nos średni lekko pochylony do dołu, twarz owalna, koścista, śniada, [...] mowa grubsza, typowo męska, jest dobrze zbudowany, barczysty, pierś wysunięta do przodu, chód ciężki”.

Zawsze był czysty, schludnie ubrany, żadnego brudu za paznokciami. Może dlatego, jeszcze za Niemca, nazwali go „Lalek” – opowiada Czesława Kasprzak. – Ostatniego dnia założył zielone, prążkowane spodnie i brązową marynarkę, choć na ogół chodził po wojskowemu.

Zmarł po kilku minutach

Poznałam go na zabawie w 1946 r. i od razu mi się spodobał. Spotykaliśmy się raz na dwa, trzy miesiące. Na polu, w lesie, czasem u rodziny albo znajomych. Nawet na randki przychodził z pistoletem i granatami – zapamiętała Danuta Mazur, narzeczona „Lalka”, która czekała na niego przez prawie 20 lat. – Miałam nadzieję, że jeśli przeżyje, będziemy kiedyś razem.

21 października 1963 r. nadzieje prysły. O godzinie 15.40 (większość ubeckich materiałów podaje błędnie godzinę 5.40) „Lalek” został otoczony przez obławę SB i ZOMO tam, gdzie przez 10 lat się ukrywał dzięki pomocy mieszkańców – w Majdanie Kozic Górnych (20 km od Lublina, 8km od Piask).

Ostatnie chwile „Lalka” według UB:

Okrążenia zabudowań B [Becia] Wacława s. Jana dokonano z podjazdu przez grupę operacyjną ZOMO składającą się z 35 funkcjonariuszy doprowadzonych do meliny przez dwóch oficerów Służby Bezpieczeństwa. Z chwilą okrążenia zabudowań b. [bandyta] Franczak wyszedł ze stodoły, pozorując gospodarza rozważał możliwość wyjścia z obstawy, a gdy został wezwany do [nieczytelne] chwycił za broń – pistolet, z którego oddał kilka strzałów. W tej sytuacji grupa likwidacyjna ZOMO przystąpiła do likwidacji. Franczak mimo wzywania go do poddania się podjął obronę i wykorzystując słabe punkty obstawy pod osłoną zabudowań wycofał się około 300 m od meliny, gdzie podczas wymiany strzałów został śmiertelnie ranny i po kilku minutach zmarł”.
 
Kiedy usłyszałam strzały, wyjrzałam przez okno – mówiła mi sąsiadka Beciów Helena Misiura. – Bałam się o wnuki, które bawiły się przed domem. Zobaczyłam Józka, jak biegł przy naszym płocie. W jednej ręce miał teczkę, w drugiej pistolet. Nagle zachwiał się, złapał pod bok i wyciągnął koszulę ze spodni. Przeskoczył jeszcze przez żywopłot i zaległa cisza. Śmiertelny strzał musiał paść zza lipy. Za chwilę podniosły się krzyki: „Jest, jest”. Ze wszystkich stron, od drogi, z lasu wylegli ludzie. Jedni byli w mundurach i płaszczach, drudzy w kufajkach i po cywilnemu. Potem podjechały 3 samochody i karetka. Myśleliśmy, że to po Józka, ale zabrali jakiegoś zabitego milicjanta.

Józek upadł pod naszym domem. Jakiś człowiek podbiegł do niego i darł się, żeby rzucił broń, a on już nie żył – mówi Michalina Misiura, ciotka Heleny. – Potem pilnował go jakiś milicjant, który bardzo żałował tego, co się stało. Ale przychodzili też sąsiedzi, kopali Józka i pytali: „Może chcesz jabłko albo papierosa?”.

W sekcji zwłok przeprowadzonej przez biegłego lekarza czytamy: „Rany postrzałowe klatki piersiowej i jamy brzusznej, z następnym uszkodzeniem serca, wylewem krwawym do jamy opłucnej, uszkodzeniem wątroby, przepony i płuca lewego. Biorąc pod uwagę wyniki sekcji zwłok należy przyjąć, że przyczyną zgonu denata była rana postrzałowa serca”.

„Wiecie, kogo zamordowaliście”

W wyniku intensywnej pracy operacyjnej w dniach 18­21.X.63 r. w dniu 21.X.63r. uzyskano dane, że wymieniony bandyta melinuje w zabudowaniach aktywnego współpracownika we wsi Kozice pow. Lublin. [...] podjęto decyzję przeprowadzenia rewizji w zabudowaniach »BW« [Becia Wacława]. Na ewentualny wypadek gdyby wynik był negatywny, zakładano dokonać rewizji dwóch meliniarzy w tej samej miejscowości dla pozoracji i odwrócenia podejrzeń w odniesieniu do t. w. [tajnego współpracownika] »Michała»”.

TW „Michał” to Stanisław Mazur, stryjeczny brat Danuty, narzeczonej „Lalka”. To on zawiadomił SB, gdzie tego dnia przebywa Franczak. Rodzina przez lata niesłusznie podejrzewała rodzinę Beciów.

Czesława Kasprzak: – Po pół godzinie przyjechał prokurator [Antoni Maślanko, wiceprokurator Prokuratury Wojewódzkiej w Lublinie]. Milicjanci podświetlili latarkami ciało. Prokurator spytał, czy to „Lalek”. „Przecież wiecie, kogo zamordowaliście” – odpowiedziałam. Maślanko zapewniał, że wyda nam ciało Józka.

O godz. 21 martwego „Lalka” przewieziono do Akademii Medycznej w Lublinie. Został pochowany potajemnie, tak jak jego koledzy z partyzantki, na cmentarzu przy Unickiej. Po czterech dniach, w nocy, rodzina wykopała ciało.

Widok był straszny. Józek leżał nagi, bez głowy – opowiada Czesława Kasprzak.

Według ustaleń śledztwa głowa żołnierza została odcięta w celu zbadania jego uzębienia i ustalenia, który z dentystów udzielał mu pomocy, gdy ten się ukrywał. Decyzję o pośmiertnej dekapitacji podjął prokurator powiatowy. „Powołując się na pismo prokuratury z dnia 24 października 1963 r. i na ustną rozmowę z dr. Iwaszkiewiczem proszę o zdjęcie głowy ze zwłok Józefa Franczaka” – polecił na piśmie.

Marek Franczak, syn „Lalka” i Danuty Mazur, o tym, kim był jego ojciec, dowiedział się dopiero po latach. W Chełmie, gdzie mieszkał, znalazł zatrudnienie w kopalni jako technik­mechanik. Kilkanaście lat temu sąd pozwolił mu używać nazwiska Franczak. Teraz odzyskał czaszkę ojca. Dzięki trwającemu niemal 20 lat śledztwu IPN-­u odnalazła się w Uniwersytecie Medycznym w Lublinie.

Lublin bez „Lalka”

Ale nie wszystko się udaje. W Lublinie miała ostatnio powstać ulica Józefa Franczaka. Nie powstała: tuż przed Bożym Narodzeniem sąd unieważnił uchwałę rady miasta. Pomysł zablokowało siedem osób i jeden podmiot gospodarczy. Powód? Koszty wymiany dokumentów, których mieszkańcy i tak by nie ponieśli, bo zobowiązała się do tego lubelska Fundacja Niepodległości. Ratuszowi pozostaje jeszcze złożenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale nie ulega wątpliwości, że w Lublinie nie chcą ostatniego Niezłomnego.

Los „Lalka” miał podzielić np. Jan Małolepszy „Murat”, komendant poakowskiego, działającego przede wszystkim w Łódzkiem Konspiracyjnego Wojska Polskiego, następca słynnego Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca”. „Murat”, skazany przez komunistów na karę śmierci w marcu 1949 r., według oficjalnej wersji zmarł w więzieniu „z przyczyn naturalnych”, prawdopodobnie został jednak zakatowany. Jego zwłoki posłużyły do eksperymentów medycznych.

Mężczyźni, kobiety, dzieci...

Białostocki areszt śledczy, czyli dawne więzienie karno­śledcze przy ul. Kopernika. To jedno z lepiej udokumentowanych archiwalnie miejsc egzekucji ofiar białostockiego UB. Tu podczas trwających w ostatnich latach prac ekshumacyjnych odnaleziono szczątki ponad 280 osób.

Z dotychczasowych ustaleń IPN-­u wynika, że są to ofiary z lat 1941-1956, czyli zarówno okupacji niemieckiej, jak i sowieckiej. Szczątki odnaleziono wewnątrz (m.in. po skuciu podłogi w pomieszczeniach piwnic i korytarza), jak i na terenie dawnego przywięziennego ogrodu. To kilkadziesiąt jam grobowych. Widać przestrzelone czaszki.

Historycy przyjmują, że są to ofiary egzekucji na terenie więzienia, ale także zmarłe z powodu chorób, głodu czy w wyniku obrażeń (m.in. w czasie śledztw). Komunistyczni mordercy przewozili tu też Żołnierzy Niezłomnych zastrzelonych w potyczkach i obławach na terenie dawnego województwa białostockiego. To, co zaskoczyło naukowców, to szczątki kobiet i dzieci, w tym niemowląt. Ekshumacje będą kontynuowane w tym roku. Po nich ma nastąpić uroczysty pogrzeb.

Można założyć, że w każdym mieście, w którym było więzienie czy areszt NKWD, do dziś gdzieś pod ziemią spoczywają ofiary – takimi „Łączkami” usłana jest cała Polska. Tak jak przy ul. Strzeleckiej 8 na warszawskiej Pradze – dawnej siedzibie gen. Sierowa (to ten odpowiedzialny m.in. za aresztowanie 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego). Szczątki Niezłomnych mogą się znajdować pod garażami, a także w piwnicach, w których zachowały się drzwi z judaszami i liczne inskrypcje wyryte przez więźniów: imiona i nazwiska, daty, kalendarze, kapliczki, zawołania do Boga. Dziś prywatny deweloper przystąpił do likwidacji piwnic, a IPN nie chce podjąć śledztwa w sprawie popełnionych tam zbrodni komunistycznych. To sprawa na oddzielny tekst.

Kryptonim „Lawina”

Przed 20 sierpnia 1946 r. UB opracował „Plan likwidacji »B«” precyzujący działania bezpieki wobec największego niepodległościowego zgrupowania – Narodowych Sił Zbrojnych – na Śląsku Cieszyńskim. W pierwszej kolejności przewidywał on przewiezienie do Gliwic dowództwa zgrupowania, które stamtąd miało sprawować kontrolę nad akcją przerzucenia żołnierzy na Zachód. Szczegółowy plan prowokacji – o kryptonimie „Lawina” – zakładał cztery transporty w pierwszych dniach września. Pierwszy miał objąć kilkunastu żołnierzy, pozostałe – po ok. 40, czyli łącznie ok. 140 osób. Ciężka i długa broń miała być przewieziona w osobnych ciężarówkach. Plan UB przewidywał także umieszczenie w punkcie w Opolskiem uzbrojonej grupy operacyjnej UB, która miała występować „pod płaszczykiem ludzi wyznaczonych przez Okręg Opolski NSZ dla ochrony punktu”. Ostatni etap likwidacji, tzn. rozbrojenie i zatrzymanie, miał nastąpić w czasie snu, po kolacji z alkoholem. Miał się odnosić do wszystkich czterech transportów.

We wrześniu 1946 r. plan został zrealizowany – około stu żołnierzy Henryka Flamego „Bartka”, pod pretekstem przerzucenia na Zachód, zostało wywiezionych na Opolszczyznę i zamordowanych. Dotychczasowe badania prawdopodobnego miejsca tej masowej zbrodni w lasach okolic wsi Barut nie dały rezultatu. Jedyną możliwością odnalezienia Niezłomnych od „Bartka” jest badanie dokumentów zarówno w polskich, jak i zagranicznych archiwach. W ubiegłym roku w całym kraju wolontariusze Fundacji „Łączka” prowadzili zbiórkę pieniędzy na ten cel.

Promuj niezależne media! Podaj dalej ten artykuł na Facebooku i Twitterze

Udostępnij

Wczytuję komentarze...

Bokser z Auschwitz

W ramach Pilskich Dni Żołnierzy Wyklętych od czterech już edycji organizowaliśmy turniej kadetów w kick-boxingu i boksie im. Tadeusza Pietrzykowskiego. Przy okazji święta naszych bohaterów promujemy postać niezwykłą, która wpisała się w swoisty sposób w naszą walkę o wolność. Tadeusz Pietrzykowski walczył o nią głównie swoimi pięściami. Karierę bokserką rozpoczął jeszcze jako gimnazjalista w przedwojennej stolicy. Trenerem Teddy’ego został Feliks Stamm, legenda polskiego pięściarstwa. Pietrzykowski był zawodnikiem WKS Legia i w jej barwach zdobył tytuł wicemistrza Polski oraz mistrza Warszawy w wadze koguciej. Jako młody człowiek zaangażował się też w działalność harcerską.

Po wybuchu wojny brał udział w obronie Warszawy jako podchorąży Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Po przegranej kampanii wrześniowej postanowił uciec do Francji, by kontynuować walkę o Polskę. Niestety w pobliżu granicy węgiersko-jugosłowiańskiej został aresztowany i ostatecznie 14 czerwca 1940 r. trafił do KL Auschwitz jako jeden z pierwszych więźniów tego niemieckiego obozu zagłady. Otrzymał numer obozowy 77. Po kilku miesiącach pobytu w Auschwitz znalazł sposób na przetrwanie tego piekła. Rozpoczął walki bokserskie. W marcu 1941 r. stoczył pierwszą z nich z Walterem Düningiem, byłym zawodowym mistrzem Niemiec. Wygrał ją. Pokonał również Leu Sandersa, holenderskiego mistrza kraju w wadze półśredniej. W obozie stoczył ponad 40 walk i większość z nich wygrał. Włączył się też w obozowy ruch oporu. W KL Auschwitz spotkał również o. Maksymiliana Kolbego. Franciszkanin wywarł na „Teddym” ogromne wrażenie, gdy stwierdził, że więzień, który ukradł mu chleb, najwidoczniej bardziej go potrzebował. Nie rozumiał też wówczas decyzji kapłana o dobrowolnym pójściu na śmierć za innego współwięźnia, jednak po latach stwierdził, że dane mu było spotkać człowieka niezwykłego. Wspominał: „Rady i wskazówki, jakie wówczas otrzymałem od księdza Kolbego, były dla mnie – niespokojnego uosobieniem – skutecznym lekiem i są nim do dnia ­dzisiejszego”.


W 1943 r. Tadeusz Pietrzykowski został przeniesiony do kolejnego obozu śmierci – KL Neuengamme. Tu także walczył, m.in. z niemieckim bokserem Schallym Hottenbachem. Następny obóz, do którego go przewieziono, to KL Bergen-Belsen, gdzie 15 kwietnia 1945 r. został wyzwolony przez wojska brytyjskie. Potem wstąpił do 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka, gdzie organizował zawody sportowe dla żołnierzy. W 1946 r. stanął ponownie na ringu i zdobył tytuł mistrza dywizji gen. Maczka w kategorii lekkiej. Po powrocie do Polski skończył studia na AWF w Warszawie i został trenerem boksu oraz nauczycielem.


Wczoraj w Muzeum II Wojny Światowej uhonorowano Pietrzykowskiego okolicznościowym wydarzeniem „»Teddy« – bokser z Auschwitz”. Po zakończeniu obrad rady muzeum o godz. 12 została otwarta czasowa wystawa „Bokserzy w piekle obozów” poświęcona sportowcom toczącym walki w niemieckich obozach zagłady. W uroczystości wzięli udział m.in. Jarosław Stawiarski, wiceminister sportu i turystyki, oraz córka Tadeusza Pietrzykowskiego – Eleonora Szafran.


Z kolei dzisiaj o godz. 15 w muzeum odbędą się pokaz filmu „Bokser i śmierć” w reżyserii Petera Solana (1962) oraz dyskusja panelowa z udziałem dr. Karola Nawrockiego, dyrektora Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, dr. hab. prof. UG Krzysztofa Kornackiego oraz Marcina Marczaka, zawodowego boksera, właściciela Klubu Bokserskiego Ring3City, w którym o godz. 19 odbędzie się inscenizacja „Walcz lub umieraj!”. Naszych Czytelników serdecznie zapraszam, zwłaszcza do zapoznania się z wystawą czasową.

Udostępnij

Tagi
Wczytuję komentarze...

Nasza strona używa cookies czyli po polsku ciasteczek. Korzystając ze strony wyraża Pan/i zgodę na używanie ciasteczek (cookies), zgodnie z aktualnymi ustawieniami Pana/i przeglądarki. Jeśli chce Pan/i, może Pan/i zmienić ustawienia w swojej przeglądarce tak aby nie pobierała ona ciasteczek.


Strefa Wolnego Słowa: niezalezna.pl | gazetapolska.pl | panstwo.net | vod.gazetapolska.pl | naszeblogi.pl | gpcodziennie.pl