Prof. Józef Bańka kierował Instytutem Filozofii Uniwersytetu Śląskiego w latach 1976–1999, a następnie do 2005 r. był dziekanem Wydziału Nauk Społecznych katowickiej uczelni. Przez wiele lat był też szefem Zakładu Antropologii Filozoficznej na tym wydziale. Jako filozof był specjalistą z zakresu metafizyki, historii filozofii i antropologii filozoficznej oraz filozofii techniki i etyki.
- napisali rektor i Senat Uniwersytetu Śląskiego.
- pisał w 2005 r. w wydawanej przez katowicką uczelnię Gazecie Uniwersyteckiej etyk i filozof dr hab. Piotr Skudrzyk, w tekście z okazji 70. rocznicy urodzin profesora.
- napisał dr Skudrzyk. W swoim artykule ocenił, że twórczość Józefa Bańki wyróżnia rozbudowana i rygorystycznie realizowana systemowość formułowania myśli oraz swoista terminologia, w której sporo neologizmów utworzonych z greki, łaciny, a także neologizmów bądź rzadko używanych słów z rodzimego języka.
Józef Marian Bańka urodził się w 1934 r. we wsi Nieszków na ziemi miechowskiej. Jego dzieciństwo i okres młodzieńczy przypadły na okres wojny i stalinizmu. Kształcił się w szkole jezuickiej, a studia ukończył na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Pracę magisterską napisał pod kierunkiem Mieczysława Krąpca. Karierę naukową rozpoczął na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, skąd w 1974 r. przeniósł się do Katowic.
Jak pisał prof. Skudrzyk, "intelektualnym żywiołem" prof. Bańki było "jego własne myślenie, wysoce oryginalne i nakierowane przede wszystkim na duchowe potrzeby jednostki. Hasłem przewodnim tego myślenia była eutyfronika: dobra (eu) synteza serca (thymos) i rozumu (phronesis). Nazwę dla swej propozycji intelektualnej tak skonstruował, aby oddawała ducha czasu, kojarząc się z terminem elektronika. Jako polski odpowiednik używał sformułowania etyka prostomyślności" - wskazał naukowiec.
W późniejszym okresie badacz skupiał się na teorii recentywizmu (łac. recens - teraz), uznającej, iż tylko aktualne "teraz" ma kontakt z twórczymi możliwościami bytu.
"Mój recentywizm odnosił się do koncepcji współczesnego świata nie tylko z punktu widzenia technicznego, ale także moralnego, etycznego. Stworzyłem etykę prostomyślności i zastosowałem ją do tego, co zaistniało w postaci rewolucji cyfrowej. Idea eutyfroniki zostaje przeze mnie przeniesiona w rzeczywistość wirtualną, rozumianą w jej najbardziej podstawowym dla współczesności sensie, tj. w sensie cyfrowym"
- mówił w ub. roku prof. Józef Bańka w rozmowie z Gazetą Uniwersytecką.
Jego ostatnia, wydana w ub. roku, książka nosi tytuł "Myślący obłok. Inscenizacja epistemologiczna". Jest poświęcona syntezie rozpoznawania przez Komputer Nieskończony zera i jedynki w pojęciu „zera harmonicznego”. - Twierdzę w niej, że o ile wiek XX był wiekiem "ewolucji twórczej", o tyle wiek XXI i następny staną się wiekiem "ewolucji cyfrowej", będącej produktem rozumu cyfrowego - tłumaczył przed rokiem profesor.
Prof. Bańka działał m.in. w Komitecie Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Nauk Filozoficznych i Socjologicznych Oddziału PAN w Katowicach, był we władzach Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, przez wiele lat był prezesem katowickiego oddziału Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. W 1985 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1993 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.
