Na początku obchody Narodzenia Pańskiego świętowano w Betlejem 6 stycznia, dopiero w późniejszym okresie pod wpływem tradycji rzymskiej zaczęto świętować 25 grudnia. Zdaniem ks. prof. Józefa Naumowicza data 25 grudnia dobrze oddaje symbolikę obchodów Bożego Narodzenia, gdyż ze względów astronomicznych najpełniej wskazuje na symbolikę związaną ze światłością, która przenika ciemności.
Słowo „wigilia” (z jęz. łac. vigilia) oznacza czuwanie. Jest oczekiwaniem z uwagą na ważne wydarzenie. W Kościele Katolickim mamy więc Wigilię Paschalną, wigilię Zesłania Ducha Świętego, wigilię Święta Bożego Miłosierdzia.
Pierwsza gwiazda
Początek uroczystej wieczerzy wigilijnej rozpoczyna się wtedy, gdy pojawi się pierwsza gwiazda. Jak pisze Władysław Reymont w Chłopach, przed przystąpieniem do wieczerzy wigilijnej wszyscy –niczym Magowie ze Wschodu – wypatrywali pierwszej gwiazdki na niebie.
Modlitwa
Każda wieczerza wigilijna rozpoczynała się od znaku krzyża i modlitwy prowadzonej przez głowę rodziny oraz czytania fragmentu Pisma Świętego, najczęściej opisu Bożego Narodzenia z Ewangelii św. Łukasza (Łk 2,1–20).
Świąteczny opłatek
Tradycja związana z opłatkiem była obecna w dawnej Rzeczypospolitej wcześniej od zwyczaju związanego z choinką. Dzielenie się opłatkiem jest najistotniejszym z wydarzeń podczas wieczerzy wigilijnej. Zwyczaj ten już pojawił się od XVIII wieku. Był to zwyczaj typowo polski, nieznany w innych krajach.
Ten mały kawałek chleba przypomina Hostię, którą spożywa się podczas Mszy Świętej. Zwyczaj dzielenia się opłatkiem wywodzi się prawdopodobnie z eulogiów. W starożytności przed Eucharystią kładziono na ołtarzu chleby. Część z nich biskup konsekrował jako Ciało Pańskie, resztę błogosławił po Mszy Świętej. Te właśnie pobłogosławione kawałki chleba (eulogia) wierni zanosili do domów, by przekazać je tym, którzy nie mogli być obecni na Eucharystii.
Dawniej wypiekiem opłatków zajmował się organista. Piekł je w specjalnej czworokątnej formie, w której były wyciśnięte obrazki: Dzieciątka Jezus, Żłóbka, Gwiazdy, Świętej Rodziny. Roznosił je potem parafianom, a ci odwdzięczali mu się, obdarowując go płodami rolnymi i jedzeniem. Dzielenie się opłatkiem przed wieczerzą jest symbolem zgody, braterstwa, otwartości na drugich, a także obecności między ludźmi Chrystusa.
Prócz białych opłatków spotkać można także kolorowe. Służą one do dzielenia się nimi ze zwierzętami zamieszkałymi w gospodarstwie domowym. Wkłada się je po zakończonej wieczerzy do resztek i podaje zwierzętom, by i one mogły uczestniczyć w radości tego niezwykłego wieczoru.
Dodatkowe nakrycie
Wielu domach na wigilijnym stole pojawia się dwanaście potraw, czyli tyle, ilu Apostołów.
Na stole zostawia się dodatkowe nakrycie i kładzie na nim kawałek opłatka. Dodatkowe miejsce przeznaczone jest albo dla nieobecnych członków rodziny, aby i oni mogli być przynajmniej symbolicznie obecni na wieczerzy, albo dla wędrowców, ludzi ubogich. Zwyczaj bowiem każe, aby przyjąć w gościnę w ten dzień każdego, kto o to poprosi. Jest tak, po to by nie powtórzyła się sytuacja, w której znalazła się Święta Rodzina, która podczas podróży nie mogła znaleźć dla siebie lokum.
Choinka na Placu Świętego Piotra w Watykanie
Najmłodszą tradycją związaną z choinką, jest choinka ustawiana na placu św. Piotra w Rzymie. Pierwsze drzewo na tym głównym placu Watykanu ustawiono dopiero w 1982 r. na życzenie Jana Pawła II. Od tego czasu choinkę do Watykanu przysyła każdego roku inny region Europy. W 1997 r. przywieziono tam drzewo z polskich Tatr.
Na placu św. Piotra choinka sąsiaduje z szopką, która jest włoską rodzimą tradycją, wywodzącą się od św. Franciszka. Zwyczaj ustawiania szopki bożonarodzeniowej pochodzi od św. Franciszka z Asyżu, który w 1223 r. pragnąc uroczyście i pobożnie przeżyć święto kazał do groty nanieść siana i przyprowadzić woła i osła, a następnie zwołał swoich braci. Kiedy ludzie licznie zgromadzili się przy żłóbku, św. Franciszek odczytał Ewangelię, a następnie wszyscy śpiewali radosne pieśni na chwałę Dzieciątka.
