W intencji ofiar odprawiona została msza św. w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W centrum miasta, na Placu Litewskim, odbyła się uroczystość z ceremoniałem wojskowym. Przedstawiciele władz administracyjnych i samorządowych, parlamentarzyści, kombatanci złożyli kwiaty i zapalili znicze na płycie Pomnika Nieznanego Żołnierza i pod Pomnikiem Matki Sybiraczki.
Prezes Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Lublinie, Danuta Malon, podkreśliła, że atak nastąpił mimo podpisanego polsko-radzieckiego układu o nieagresji. "Ogromną siłą militarną zaatakowali całą naszą wschodnią granicę. Pierwszymi ofiarami Armii Czerwonej byli żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza. Podczas obrony naszych granic już w pierwszych dniach zginęło kilkuset żołnierzy KOP. Kolejne ofiary to byli policjanci, którzy ginęli broniąc posterunków” – powiedziała.
"Wojska radzieckie, a za nimi oddziały specjalne NKWD, posuwały się na zachód Polski zajmując kolejne miasta i miasteczka, osady i wsie. Dokonywali aresztowań, mordowali stawiających opór Polaków, przemocą zdobywali budynki i lokale użyteczności publicznej zrywając z nich polskie, biało-czerwone flagi. Rozdzierali je, zostawiali część czerwoną flagi, świadczącą, że jest to już teren radziecki"
– dodała Malon, która jest córką oficera zamordowanego w Katyniu.
Wojewoda lubelski Przemysław Czarnek wręczył medale "Pro Bono Poloniae" i "Pro Patria" osobom zasłużonym w pielęgnowaniu pamięci i upowszechnianiu wiedzy o napaści sowieckiej na Polskę.
"80 lat po wrześniu 1939 r. warto skończyć z tym, czego nauczyliśmy się za komuny. To nieprawda, że hitlerowskie Niemcy wywołały II wojnę światową, to jest prawda niepełna. Warto opowiadać prawdę autentyczną, II wojnę światową wywołały na równi hitlerowskie Niemcy i stalinowski Związek Radziecki, i było to możliwe dzięki paktowi Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r."
– powiedział Czarnek.
Krystyna Mateuszuk, która jako dziecko wywieziona została z Białegostoku do Kazachstanu, opowiadała dziennikarzom, że nawet w najtrudniejszych warunkach jej matka pielęgnowała tam polskość.
"Przyszli nocą, zabrali, mnie, mojego brata, naszą matkę i dziadków. To było 13 kwietnia 1940 r. Ojciec był oficerem, został aresztowany już wcześniej. Wywieźli nas do Kazachstanu, do kołchozu w miejscowości Kaczyry, 6 tysięcy kilometrów. Taka podróż w bydlęcych wagonach to była odległość ogromna"
- opowiadała.
"Tam było sześć lat głodu, poniewierania, upokorzeń, ciężkiej pracy. Dziadek tam zmarł, ja też miałam umrzeć, tak powiedział lekarz, ale wyżyłam. Matka zbierała tam polskie dzieci, żeby je uczyć historii, języka polskiego, zbieraliśmy się na modlitwy. Ja wróciłam w 1946 r. matka tam została, dostała wyrok, 8 lat w kopalniach Karagandy"
– dodała kobieta.
80 lat temu, 17 września 1939 r., łamiąc polsko-sowiecki pakt o nieagresji, Armia Czerwona wkroczyła na teren Rzeczypospolitej Polskiej, realizując ustalenia zawarte w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow. Konsekwencją sojuszu dwóch totalitaryzmów był rozbiór osamotnionej Polski.
W starciach z Armią Czerwoną zginęło ok. 2,5 tys. polskich żołnierzy, a ok. 20 tys. było rannych i zaginionych. Do niewoli sowieckiej dostało się ok. 250 tys. żołnierzy. Straty sowieckie wynosiły ok. 3 tys. zabitych i 6-7 tys. rannych.
10 lutego 1940 r., rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja obywateli polskich na wschód, która objęła 140 tys. osób. Do czerwca 1941 r. władze Związku Sowieckiego, zorganizowały cztery wywózki. Kolejne deportacje obywateli polskich przeprowadzono w kwietniu i czerwcu 1940 r. oraz w przededniu wojny niemiecko-sowieckiej pod koniec maja 1941 r. W sumie według danych NKWD w czterech deportacjach zesłano około 330-340 tys. osób.
