Wbrew temu, co mówi opozycja, rząd Mateusza Morawieckiego jako pierwszy podjął wyzwanie walki ze smogiem.
Najpierw premier podpisał w 2017 r. rozporządzenie zabraniające sprzedaży nieekologicznych kotłów na paliwa stałe. Rok później wprowadzono po raz pierwszy w Polsce przepisy zakazujące sprzedaży najgorszej jakości węgla do gospodarstw domowych. Na sprzedawców węgla nałożono obowiązek wystawiania klientom świadectw, które pozwolą kupującym płacić za towar należytej jakości. A Inspekcja Handlowa została wyposażona w uprawnienia i budżet na działania kontrolne, które mają chronić polskie gospodarstwa domowe przed nieuczciwymi sprzedawcami węgla złej jakości.
W roku 2018 rząd rozpoczął wprowadzanie wielkich programów pomocowych wspierających polskie gospodarstwa domowe w wymianie przestarzałych kopciuchów oraz termomodernizacji domów, tak aby mogły one zaoszczędzić na rachunkach za energię cieplną (do tej pory nie było nigdy w Polsce centralnych, rządowych programów wsparcia walki z niską emisją wspomagających rodziny mieszkające w domach jednorodzinnych). Mowa tu o powszechnej termomodernizacyjnej uldze podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych, obowiązującej od 1 stycznia 2019 r. , oraz właśnie o programie "Czyste powietrze", w ramach którego Polacy mogą uzyskiwać dotacje na wymianę przestarzałych kotłów oraz na ocieplanie swoich budynków.
Jakie zmiany wprowadzono w programie tak, by jeszcze lepiej spełniał swoją funkcję? Według premiera, przygotowane ułatwienia mają pozwolić w ciągu dwóch lat na kilkukrotne zwiększenie liczby składanych przez beneficjentów wniosków.
Oto najważniejsze korekty:
1. Uproszczenie zasad przyznawania dotacji w programie „Czyste Powietrze” przez odejście od liczenia wysokości dochodu przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska.
Według nowych zasad beneficjenci dzieleni są na trzy kategorie:
grupa pierwsza – wnioskodawcy osiągający dochód do kwoty 100 tys. zł rocznie – mogą liczyć na dofinansowanie do 20 tys. zł (podstawowa wersja inwestycji) lub 25 tys. zł (inwestycja z pompą ciepła) lub 30 tys. zł (inwestycja z pompą ciepłą i instalacją PV) – kwota dochodu deklarowana jest przez oświadczenie wnioskodawcy;
grupa druga – wnioskodawcy uprawnieni do podwyższonego dofinansowania – gospodarstwa domowe osiągające dochód netto na osobę do 1400 zł miesięcznie (w przypadku gospodarstw wieloosobowych) lub do 1960 zł miesięcznie (w przypadku gospodarstw jednoosobowych) – mogą liczyć na dofinansowanie do 32 tys. zł (podstawowa wersja inwestycji) lub do 37 tys. zł (inwestycja z instalacją PV) – kwota dochodu potwierdzana jest przez właściwy terytorialnie miejski albo gminny ośrodek pomocy społecznej, którego zaświadczenie staje się „biletem dostępu” do zwiększonej intensywności dofinansowania;
grupa trzecia – wnioskodawcy uprawnieni do otrzymywania świadczeń z tytułu pomocy społecznej – w ramach programu „StopSmog” realizowanego we współpracy z gminami mogą uzyskać do 100% finansowania niezbędnego dla wymiany przestarzałego kotła/termomodernizacji domu jednorodzinnego w limicie do 53 tys. zł.
2. Skrócenie czasu rozpatrywania wniosków – dzięki uproszczeniom i automatyzacji wniosku o dotację – z 90 dni roboczych do 30 dni.
3. Uproszczenie wniosku o dotację
przez rezygnację z konieczności podawania szczegółowych danych technicznych, zbierania zaświadczeń i zbędnej dokumentacji dotyczącej wysokości dochodów od wnioskodawców (zamiast tego będą oświadczenia).
4. Wprowadzenie możliwości składania wniosków online w serwisie gov.pl.
5. Włączenie w program sektora bankowego, który jest źródłem finansowania uzupełniającego i pomostowego (pożyczki/kredyty).
W ramach realizacji rekomendacji Komisji Europejskiej – po konsultacjach NFOŚiGW z bankami – powstanie dotacja z przeznaczeniem na częściową spłatę kapitału kredytu, a dotychczasowa pożyczka „refundacyjna” zostanie usunięta. Rola banków będzie także polegać na udostępnieniu placówek bankowych jako nowych kanałów dystrybucji dotacji w programie.
6. Włączenie w program jednostek samorządu terytorialnego.
Rolą gmin będzie wydawanie zaświadczeń potwierdzających prawo do zwiększonego dofinansowania w programie „Czyste Powietrze” oraz udzielanie pożyczek osobom uprawnionym do zwiększonego dofinansowania (ze środków otrzymanych z pożyczek udzielanych im przez WFOŚiGW). Dodatkowo gminy mogą uczestniczyć w uproszczonym programie „StopSmog”, który umożliwi dofinansowanie do 70% na wymianę kotłów/ocieplenie domów jednorodzinnych osób ubogich energetycznie. Pozostałe koszty gmina finansuje z własnych środków, a ponadto jej zadaniem jest wybór beneficjentów oraz wyłonienie wykonawcy, który wykona prace termomodernizacyjne (gmina bierze na siebie realizację i koszty).
7. Integracja z programem „Mój Prąd”
przez możliwość uzyskania dotacji do 5 tys. zł na montaż instalacji fotowoltaicznej, bez konieczności składania dwóch osobnych wniosków w programach: „Czyste Powietrze” i „Mój Prąd”.
8. Poziomy dotacji powiązane z efektem ekologicznym (bonus za niskoemisyjność i odnawialność).
Premiowanie inwestycji, które są rozwiązaniami bezemisyjnymi (pod względem niskiej emisji), a jednocześnie umożliwiają redukcję emisji CO2. Najwyższe możliwe poziomy dofinansowania będą dotyczyć inwestycji optymalnych z punktu widzenia celów powietrzno-klimatycznych (chodzi o instalację pomp ciepła i fotowoltaiki).
9. Dotacje
dla tych, którzy wymienili już źródło ciepła, do 10 tys. zł, a w przypadku osób uprawnionych do zwiększonego poziomu dofinansowania – do 15 tys. zł na realizację zadań związanych z ociepleniem budynku oraz wymianą stolarki okiennej i drzwiowej.
10. Możliwość finansowania przedsięwzięć rozpoczętych (i nawet zakończonych)
czyli umożliwienie rozpoczęcia inwestycji do 6 miesięcy przed złożeniem wniosku o dofinansowanie (obecnie najpierw trzeba złożyć wniosek, dopiero potem ponosić koszty i nie można zakończyć inwestycji przed złożeniem wniosku).
