Najstarsza chorągiew kanonizacyjna – u dominikanów

Chorągiew pochodzi z XVI w. Przedstawia klęczącego św. Jacka, zwróconego do objawiającej się mu Marii z dzieciątkiem. Scena została namalowana na czerwonym adamaszku i jest ozdobiona złotymi i srebrnymi ornamentami.

Zabytek przetrwał do dzisiaj w klasztorze krakowskich dominikanów, a w ostatnich latach został odświeżony i zabezpieczony. Chorągiew pod odnowieniu jest pierwszy raz publicznie prezentowana. Konserwator Karolina Nowak przyznała w rozmowie z PAP, że to najstarszy na świecie taki zachowany obiekt.

Jak dodała, konserwacja delikatnego materiału była "bardzo trudna, wymagająca". Teraz chorągiew jest umieszczona w stalowej kasecie, chroniona szybą pancerną z filtrami zabezpieczającymi przed światłem. Waga kasety ekspozycyjnej z szybą i systemem montażowym to ok. 400 kg. Chorągiew – zwróciła uwagę konserwator – jest malowana dwustronnie, co oznacza że obraz ma lustrzane odbicie. Przez kilka lat widoczna będzie jedna strona chorągwi, potem nastąpi jej odwrócenie – wtedy widać będzie drugą stronę materiału przedstawiającą ten sam obraz.

Środki na renowację chorągwi – ok. 270 tys. zł – pochodziły z budżetu miasta Krakowa. "Pomimo iż chorągiew stanowi obiekt wyjątkowy w skali światowej pozyskanie środków na jego zabezpieczenie i konserwację trwało wiele lat i wydawało się być prawie niemożliwe. Na wniosek o wsparcie działań ratunkowych odpowiedziało miasto Kraków, które w 2017 r. przyznało klasztorowi ojców dominikanów dotację na rozpoczęcie, a w 2018 r. na kontynuację prac konserwatorskich i restauratorskich przy chorągwi św. Jacka" – czytamy na stronie internetowej krakowskiego magistratu.

Docelowo chorągiew ma być prezentowana w Muzeum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie, którego otwarcie planowane jest na 2021 r.

Św. Jacek Odrowąż był uczniem św. Dominika i pierwszym polskim dominikaninem. Dzięki swej działalności ewangelizacyjnej zyskał przydomek Apostoł Słowian. Charyzma Jacka sprawiała, że głoszone przez niego nauki przyciągały coraz liczniejsze rzesze ludzi. Pamięć o czynionych przez niego cudach pozostała żywa również po jego śmierci. W 1594 r. papież Klemens VIII włączył Jacka w poczet świętych.

Jak wyjaśnił w tekście kuratorskim dyrektor Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego Marek Walczak, użycie chorągwi kanonizacyjnych było powszechne od 1253 r., kiedy to w Asyżu ogłoszono świętym biskupa krakowskiego Stanisława.

„Choć chorągwie kanonizacyjne były stosowane powszechnie to zachowało się ich bardzo niewiele a krakowskie są najstarsze”

– wyjaśnił historyk i dodał, że sprzed końca XVII w. znana jest jeszcze tylko chorągiew św. Filipa Nereusza(1622).

„Trzeba podkreślić, że dzieła te odgrywały niezwykle ważną rolę w budowaniu ikonografii nowych świętych”

– zauważył historyk. Chorągiew kanonizacyjna św. Jacka stoi u źródeł większości jego przedstawień w sztuce od końca XVI w. Potęga zakonu przyczyniła się do popularności kultu Jacka Odrowąża, którego przedstawienia można oglądać w niemal wszystkich kościołach dominikańskich na świecie.