Znajdujące się w Rudzie Śląskiej schrony bojowe to część Obszaru Warownego Śląsk – pasma umocnień obronnych przecinających obszar Górnego Śląska na odcinku ok. 60 km, od Przeczyc na północy do miejscowości Wyry na południu. Zbudowane w okresie międzywojennym przygraniczne obiekty miały chronić Śląsk i zlokalizowany tu przemysł przed atakiem ze strony III Rzeszy.
W Rudzie Śląskiej zachowały się takie 64 obiekty, w większości z lat 1937-1938, wchodzące w skład umocnień Obszaru Warownego Śląsk, a ponadto dwa bunkry należące do niemieckiej linii obronnej Oberschlesien-stellung. Większość dawnych schronów jest w złym stanie technicznym, niektóre są zdewastowane. 57 obiektów jest niezagospodarowanych, a 9 ma stałych albo okazjonalnych opiekunów – pasjonatów historii lub lokalne stowarzyszenia.
„Już wiele lat temu, jako miasto, podjęliśmy decyzję, że jeżeli ktokolwiek zgłosi się i chce zająć się takim obiektem, użyczamy mu obiekt za darmo” – mówił podczas niedawnej sesji rudzkiej rady miasta miejski konserwator zabytków w Rudzie Śląskiej Łukasz Urbańczyk.
Zaznaczył, że część obiektów znajduje się na gruntach prywatnych. Urzędnicy zinwentaryzowali wszystkie bunkry, na części umieszczono tablice informacyjne. Remont i konserwacja wszystkich schronów, z których większość jest zdewastowana, wymagałaby jednak wielomilionowych nakładów.
W ostatnim czasie zaniepokojenie lokalnych miłośników fortyfikacji wzbudził przyszły los schronów bojowych w dzielnicy Kochłowice, gdzie znajdował się punkt oporu Radoszowy. Na tym terenie, będącym od kilkunastu lat w rękach prywatnych, ma powstać centrum logistyczne Prologis, co wiąże się z wyburzeniem części bunkrów. O wyjaśnienia w tej sprawie poprosiło m.in. Stowarzyszenie na rzecz Zabytków Fortyfikacji Pro Fortalicium, które opiekuje się jednym z innych bunkrów w Rudzie Śląskiej.
Miejski konserwator zabytków wyjaśnia, że już w 2007 r. jeden z jego poprzedników wyraził zgodę na rozbiórkę czterech, będących w złym stanie technicznym, bunkrów w Kochłowicach, przy pozostawieniu jednego jako „świadka historii”. Decyzję zaaprobował wówczas wojewódzki konserwator zabytków. W efekcie samorząd zmienił tzw. plan miejscowy dla tego terenu, de facto usuwając ochronę znajdujących się tam schronów bojowych.
Dwa lata później spółka będąca właścicielem terenu wystąpiła i otrzymała pozwolenie na budowę tam obiektów; częścią tego pozwolenia była zgoda na wyburzenie czterech schronów. W 2012 r. pozwolenie na budowę przeniesiono na inną firmę, która przed rokiem poinformowała miasto o planach rozpoczęcia budowy, powiadamiając konserwatora zabytków, że – zgodnie z pozwoleniem – zamierza usunąć cztery zdewastowane bunkry.
„Biorąc pod uwagę obecny stan prawny, a także zły stan techniczny sześciu obiektów, możemy zezwolić na realizację tych inwestycji, czyli zburzenie trzech obiektów i zostawienie trzech, ale pod warunkiem – który to warunek nadałem – uratowania, wyremontowania trzech obiektów; tych, które da się uratować” – powiedział Urbańczyk.
Dzięki budowie na tym terenie centrum logistycznego ma powstać ok. 300 miejsc pracy. Brak zgody na wyburzenie trzech bunkrów oznaczałby zablokowanie inwestycji (od tej decyzji właściciel terenu mógłby odwołać się do sądu) i skazanie sześciu schronów na dalszą degradację. Ponadto naraziłoby to miasto na odszkodowanie z racji niezrealizowanej inwestycji i błędnie wydanych, sprzecznych z przepisami decyzji.
„Dla mnie wybór jest oczywisty” – podsumował miejski konserwator zabytków, opowiadając się za wyburzeniem trzech schronów oraz zachowaniem i odpowiednim wyeksponowaniem trzech pozostałych. Ostateczna decyzja będzie należała do wojewódzkiego konserwatora zabytków, który obecnie zapoznaje się z dokumentacją sprawy.