Kielce: wystawa dla miłośników polskiej historii

Ekspozycja dokumentuje działalność obozu rekrutacyjnego w Kanadzie – blisko 21 tys. polskich ochotników, zasiliło potem Armię Polską we Francji.

List do autorów i organizatorów wystawy, skierował marszałek Sejmu Marek Kuchciński – odczytał go świętokrzyski poseł PiS Marek Kwitek. Marszałek zwrócił uwagę, że rzadko mamy okazję oglądać fotografie i dokumenty z miejsca, gdzie formowało się "Wojsko Polskie, zalążek Błękitnej Armii" gen. Józefa Hallera, jak później nazywano Armię Polską we Francji.

"Poświęcenie, determinacja oraz męstwo polskich ochotników z obozu w Niagara-on-the-Lake w walkach na europejskich frontach oraz w obronie granic Rzeczypospolitej, zasługują na niezatartą pamięć. Błękitna Armia pozostaje symbolem zrywu polskich emigrantów w obronie suwerennej Polski, jak również symbolem bohaterstwa"

– podkreślił marszałek Kuchciński.

Autorka wystawy, dr Anitta Maksymowicz z Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, oceniła, że mówiąc o odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r., czasem zapomina się o "ogromnym wkładzie" w ten proces "pomocy przyjaciół" – Polonii czy rządów różnych państw. "Polonii - nie tylko ze Stanów Zjednoczonych, ale z Kanady, Ameryki Południowej, nawet z Azji - której przedstawiciele m. in. właśnie do Armii Polskiej wstępowali. Ale też rządów – bo i Stany Zjednoczone, i Kanada, i Francja przyczyniły się do tego. I po prostu zwykli ludzie, którzy przez wiele lat wspierali działania Polaków" – podkreśliła Maksymowicz podczas wernisażu wystawy.

Na ponad stu banerach zaprezentowano fotokopie unikatowych zdjęć, dokumentów, listów, wspomnień, szkiców i reprodukcji obrazów, dokumentujących funkcjonowanie Obozu Rekrutacyjnego Armii Polskiej, nazwanego Obozem Kościuszko, który zorganizowano w kanadyjskim miasteczku Niagara-on-the-Lake.

Zdjęcia, pochodzące w większości z nowojorskiego archiwum Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, obrazują m. in. warunki życia rekrutów, żołnierską musztrę i ćwiczenia, czas wolny, uroczyste wydarzenia, obozową codzienność – wszystko poczynając od czasów rekrutacji, aż po wyjazd żołnierzy z Kanady przez Stany Zjednoczone do Francji, gdzie od czerwca 1917 r. formowała się Armia Polska. Od koloru mundurów nazywano ją Błękitną Armią, a rekrutowała się z Polaków - ochotników z Europy i innych kontynentów.

Ekspozycja przybliża także działalność organizacji i osób, które były bezpośrednio zaangażowane w pomoc i we wsparcie dla rekrutów i ich kanadyjskiego obozu.

Pokazywane są także szkice i obrazy autorstwa Charlesa Williama Jefferysa, który na zlecenie Canadian War Records (Kanadyjski Urząd Dokumentacji Wojennej) dokumentował życie Obozu Kościuszko.

Przez kanadyjski obóz przeszło – począwszy od jego powstania w październiku 1917 r. aż do rozwiązania w marcu 1919 r. – ponad 22 tys. polskich ochotników, pochodzących głównie ze Stanów Zjednoczonych.

Rekruci, za zgodą władz amerykańskich, byli szkoleni na terenie Kanady - przez oficerów kanadyjskich, co finansowała Francja. Dużą rolę w przygotowaniach do powstania obozu i zgody władz trzech państw na jego powstanie, tj. Francji, Stanów Zjednoczonych i Kanady, odegrał Ignacy Jan Paderewski. Dowódcą obozu był Kanadyjczyk płk Arthur D'Orr LePan.

Po dwumiesięcznym przeszkoleniu w Obozie Kościuszko, do Francji sukcesywnie wyekspediowano blisko 21 tys. polskich ochotników. Żołnierzy przetransportowano na koszt Francji do Europy trzydziestoma okrętami. Od lipca 1918 r. oddziały Błękitnej Armii pod francuskim dowództwem walczyły z Niemcami na froncie we Francji. W październiku 1918 r. dowódcą Błękitnej Armii został gen. Józef Haller. Wiosną 1919 r. formacja ta została przetransportowana do Polski i weszła w skład Wojska Polskiego, walcząc m. in. w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej.

Po zakończeniu walk, do Stanów Zjednoczonych i Kanady powróciło około 12,5 tys. byłych żołnierzy Błękitnej Armii. Pozostali zginęli na wojnach lub zostali w Polsce lub innych krajach Europy. Ci, którzy powrócili do Ameryki Północnej, założyli w 1921 r. w amerykańskim Cleveland działające do dziś Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce.

Obóz Kościuszko odegrał także istotną rolę w historii miasta Niagara-on-the-Lake. Jego mieszkańcy sto lat temu okazali dużą pomoc, wsparcie i sympatię polskim rekrutom, a dziś upamiętniają funkcjonowanie obozu w lokalnym muzeum.

Ekspozycję w Kielcach będzie można oglądać do 5 lipca. Jej organizatorami są: Muzeum Ziemi Lubuskiej, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Fundacja Kultury i Biznesu.

Wkrótce ekspozycja, która była już pokazywana m. in. w Zielonej Górze, będzie prezentowana w Łebie, Lublinie i w Krakowie.

Wystawę przygotowano na 100-lecie czynu zbrojnego Polonii amerykańskiej, przy wsparciu finansowym Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Okręg 2 w Nowym Jorku.