Spektakl powstał w ramach projektu "Odkluczanie", który od 2014 r. Fundacja Jubilo realizuje w Zakładzie Karnym nr 1 we Wrocławiu przy ulicy Kleczkowskiej. Reżyserem spektaklu jest włoski aktor i reżyser Diego Pileggi. W projekcie prowadzonym we współpracy z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego uczestniczą mężczyźni osadzeni na oddziałach zamkniętych i półotwartych.
"Odkluczenie to z jednej strony program resocjalizacji skazanych poprzez sztukę, ale z drugiej to prawdziwy teatr. Wszyscy prowadzący ten projekt są artystami, więc staramy się robić teatr na wysokim poziomie, który może nie burzy murów, ale stara się z tych murów wyjąć malutką cegiełkę, żebyśmy po drugiej stronie zobaczyli drugiego człowieka"
– mówiła Agnieszka Bresler z fundacji Jubilo.
Podkreśliła, że projekt ma przede wszystkim pomóc w tworzeniu porozumienia osadzonych ze środowiskiem zewnętrznym.
"Więzienia w strukturze naszego społeczeństwa są miejscami bardzo odizolowanymi, wydaje nam się, że warto budować takie pomosty, warto pamiętać o tym, że osoby osadzone po zakończeniu odsiadywania kary powrócą, żeby to społeczeństwo z nami współtworzyć. Stąd też pokazy spektakli właśnie za kratami”
– tłumaczyła.
"Tematy podejmowane w spektaklach są zwykle związane z ludzką wrażliwością, z pojęciem człowieczeństwa, postrzeganiem samego siebie w odbiciu drugiego człowieka. Staramy się jak najwięcej osób przyprowadzać do zakładu karnego, żeby w sposób fizyczny też taki pomost budować. Chcemy, żeby społeczeństwo miało możliwość zderzenia się z tymi tematami, a osoby osadzone, możliwość nawiązywania kontaktu ze społeczeństwem. Dlatego w ten program zaangażowali się również kuratorzy i wykładowcy akademiccy"
– wyjaśniła Bresler.
Zwróciła też uwagę, że twórcy spektaklu nie sięgają po gotowe teksty i scenariusze. Scenariusz tegorocznego przedstawienia pisany był wspólnie przez uczestników i prowadzących przez cały czas trwania projektu, a prace nad nim rozpoczęły się dwa lata temu.
Głównym tematem spektaklu jest stygmatyzacja innego.
"Zalążkiem było pisanie listów, próba kontaktu. W jednym z tych listów pojawił się motyw znaku i ten znak doprowadził nas do historii Kaina. Nie chcieliśmy jednak po raz kolejny interpretować historii Kaina i Abla, ale zastanowić się nad tym, co z Kainem stało się dalej. Tak jak Kain nie pojawia się więcej na stronicach Biblii, tak panowie z którymi pracujemy – a są to osoby z długimi wyrokami – są też gdzieś zapomniani i odrzuceni przez społeczeństwo, a żyją i zasługują na drugą szansę. Zwłaszcza, że w dużej części są to osoby, które pierwszej szansy w swoim życiu nie dostały"
– tłumaczyła scenarzystka, dodając, że w spektaklu pojawiają się zarówno teksty literackie, zaczerpnięte z poezji, jak i teksty napisane przez uczestników projektu.
Jak podkreśliła Bresler, podczas wcześniejszych spektakli na widowni zasiadali przede wszystkim przedstawiciele środowisk artystycznych. akademickich i kuratorskich.
„Teraz już mamy zgodę dyrekcji na to żeby, na taki spektakl mógł przyjść każdy, kto jest zainteresowany. Wynika to też z faktu, że zdajemy sobie sprawę, jak wielki wpływ na widza ma wizyta w zakładzie karnym i zobaczenie takiego spektaklu. Ludzie reagują w różny sposób, często pojawiają się łzy. Nie spotkałam się jeszcze, żeby osoba, która przyszła na spektakl nie była poruszona"
– dodała.
Premiera spektaklu odbyła się we wtorek na terenie zakładu karnego. Kolejne przedstawienia odbędą się 13, 14 i 15 marca. Przedstawienie będzie też prezentowane poza murami wrocławskiego więzienia. W kwietniu spektakl zostanie zaprezentowany w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego. Wówczas obsada będzie zmieniona – na zewnątrz wystąpią tylko aktorzy, którzy odbywają karę na oddziałach półotwartych.
Wcześniejszym efektem projektu "Odkluczenie" Fundacji Jubilo był spektakl "Odzwierciedlenie", który w 2017 r. zajął pierwsze miejsce na IV Konkursie Więziennej Twórczości Teatralnej w Poznaniu i otrzymał nagrodę główną XXVI Ogólnopolskiego i XIV Międzynarodowego Przeglądu Sztuki Więziennej w Sztumie.
Jubilo to powstały w 2011 r. międzynarodowy zespół aktorów i muzyków, który kieruje się potrzebą artystycznej interwencji wobec wykluczenia z kultur. Fundacja dąży do przełamywania barier społecznych, ekonomicznych, językowych i kulturowych, najczęściej w formie długoterminowych warsztatów oraz spektakli.
Od 2011 r. zespół pracował m.in. z niepełnosprawną fizycznie i umysłowo młodzieżą, dziećmi pochodzenia polskiego i romskiego, osobami bezdomnymi, uchodźcami z Bośni czy z osadzonymi.