"Istotą dziedzictwa Unii Lubelskiej jest wolność. Rzeczpospolita była bowiem największą w ówczesnym świecie wspólnotą polityczną ludzi wolnych. Była monarchistyczną republiką lub, jak to woli - republikańską monarchią. Tworzyły ją ponadetniczny i polityczny naród szlachecki łączący w sobie wszystkie jej etnosy i wszystkie wyznania. Należało do niego ok. 10 proc. jej mieszkańców. Cieszyli się oni pełnią praw politycznych. Podlegali tylko takim panom, których sami za królów chcieć mieli"
- powiedział Karczewski, przypominając też, że od 1573 r. tron Rzeczypospolitej Obojga Narodów był elekcyjny.
"Każdy obywatel, czyli szlachcic, mógł osobiście uczestniczyć w wyborze króla w wolnej elekcji i każdy mógł być na króla wybrany" - dodał.
Marszałek Senatu podkreślił także, że w XVI w. Rzeczypospolita słynęła z tolerancji religijnej. Przypomniał, że król Zygmunt August, za którego panowania zawarto unię w Lublinie, namawiany za pójściem drogą Henryka VIII Tudora, czyli zerwania z Rzymem i ogłoszenia się głową kościoła narodowego, odparł: "Nie jestem królem sumień waszych". "Rzeczpospolita była wówczas matką wszystkich swych dzieci niezależnie od wyznania i języka" - mówił Karczewski.
- Nie obowiązywała zasada zachodnioeuropejska "Cuius regio, eius religio", czyli czyje panowanie, tego religia - dodał.
Marszałek Senatu zwrócił także uwagę, że Unia Lubelska wiązała się z obroną przed zagrożeniem ze strony Moskwy. "Tak, były to czasy gdy o tym, kto będzie w ówczesnym NATO decydowano w Wilnie i w Krakowie" - powiedział Karczewski, wskazując także na dzisiejszą współpracę militarną w ramach wschodniej flanki NATO.
"Dziś żołnierze polscy w ramach wzmocnienia wschodniej flanki NATO stacjonują na Łotwie. Uczestniczą też w misji obrony przestrzeni powietrznej państw bałtyckich. Znów bronią dawnych Inflantów. Polska i Litwa wspierają też materiałami wojennymi i szkoleniem wojskowym walczącą z rosyjskim najazdem Ukrainę"
- powiedział Karczewski, dodając, że polska pomoc w tym zakresie jest trzecia po pomocy amerykańskiej i kanadyjskiej.
"Solidarność narodów, dziedziców Unii Lubelskiej, trwa" - podkreślił.
W Lublinie trwają uroczystości związane z 450-leciem Unii Lubelskiej. Poza marszałkiem Senatu biorą w nich udział marszałek polskiego Sejmu Marek Kuchciński oraz przewodniczący Seimasu Litwy Viktoras Pranckietis. Obecni są także przedstawiciele władz m.in. Łotwy, Estonii, Ukrainy, Czech i Węgier. W uroczystościach biorą udział ponadto duchowni oraz przedstawiciele władz samorządowych, a także nauki i kultury.
Akt unii Wielkiego Księstwa Litewskiego i Królestwa Polskiego został podpisany 1 lipca 1569 r. na sejmie walnym w Lublinie. Powołana w tej sposób Rzeczpospolita Obojga Narodów stała się jednym z najpotężniejszych organizmów politycznych ówczesnej Europy.
