To on mieszał folklor Skandynawii z jazzem w czasach, kiedy podobne sztuczki w Europie robił tylko Zbigniew Namysłowski. To Garbarek w sposób genialny połączył jazzową improwizację z gregoriańskim śpiewem, tworząc „Officium”, jeden z najlepiej sprzedających się albumów w katalogu wytwórni ECM. Dzisiaj ten krążek nagrany w 1993 r. wspólnie z wokalnym The Hilliard Ensemble wielu uznaje za rodzaj kamienia milowego gatunku, swoiste przyzwolenie na dowolne mieszanie typowej jazzowej improwizacji z innymi gatunkami muzycznymi i stylami.
Wreszcie Jan Garbarek to mimowolny prekursor etnojazzu i wyciszających, podszytych swingowaniem fraz, dzisiaj tak chętnie określanych mianem smooth jazzu i muzyki chill-out. No bo kto przypuszczał, że po 30 latach albumy, takie jak „Belonging”, „My Song”, nagrane m.in. z Keithem Jarrettem w latach 70. minionego wieku, czy „Twelve Moons” z 1992 r., staną się wyznacznikami akustycznej formuły jazzu eterycznego, pełnego wybrzmień, gdzie cisza staje się równouprawniona względem dźwięku.
Paradoksalnie Garbarek traktowany jako ikona jazzu, w USA uważany za muzyka obracającego się w obrębie muzyki world music, tylko jeden raz sam nagrał jazzowy standard. Było to niemal pół wieku temu, kiedy zagrał z uczelnianym big-bandem. Notabene była to „Naima” Johna Coltrane’a, czyli guru jazzu, dzięki któremu Garbarek zaczął grać na saksofonie. Norweg przez wiele dekad był bardzo trudnym rozmówcą, unikał wręcz wywiadów, mówiąc, że to, co ma do powiedzenia, wygrywa na instrumencie. Bywało, że pytania zbywał milczeniem.
Wywiad z Janem Garbarkiem:
Ilekroć pada Pana nazwisko, zaraz pojawiają się pytania, czy ma Pan coś wspólnego z naszym krajem?
Tak, mój ojciec jest Polakiem z pochodzenia, a wśród miast, które pojawiają się w jego opowieściach rodzinnych, znajdują się Jasło i Krosno. Wiele z nim rozmawiałem na temat Polski, jednak osobiście nie czuję w sobie nic z Polaka. Wiem natomiast, że to, co gram, jest bardzo w waszym kraju cenione. Mam też bardzo emocjonalny stosunek do Warszawy. Po koncercie w Warszawie przed wielu laty moja kariera w Norwegii przyspieszyła.
Jest Pan gwiazdą niemieckiej wytwórni ECM. Najbardziej europejskiej pod względem brzmienia na świecie.
Brzmienie ECM jest wykreowane przez jej szefa i „mózg” Manfreda Eichera. To on dobierał wykonawców i jako producent wyciskał piętno na ich muzyce. Jest Europejczykiem i zaprasza do współpracy głównie Europejczyków, ale nawet gdy słucha się nagrywających dla niego Amerykanów, to słychać, jak wielką wagę zaczyna mieć u nich brzmienie, a nie szybkość, barwa, harmonia, wirtuozeria. Manfred jest człowiekiem apodyktycznym, ale dzięki temu jego firma odnosi sukcesy. Wcześniej nagrywałem dla wytwórni amerykańskich i europejskich, jednak bezwzględnie własny styl wypracowałem u niego.
Menfred Eicher mówi, że to, co wydaje ECM, to dźwięki najpiękniejsze zaraz po ciszy.
W mojej muzyce cisza ma wiele do powiedzenia. W zasadzie nawet nie jest tłem do dźwięku, ale sama staje się dźwiękiem. Cisza potrafi brzmieć, oddziaływać na naszą psychikę, nawet bardziej niż zalew nut. A ja wolę grać kilka nut, zawierać w nich emocje, napięcie, jak poeta w wierszu. Tam nie ma miejsca na słowotok. Tam sens skupia się często w kilkudziesięciu sylabach. A ja… Nie zagram nigdy tylu nut co John Coltrane. Nie chodzi o ilość, ale ich jakość. Muszę więc się ograniczać. Muszę być muzycznie małomówny.
W Warszawie artysta zagra z kwartetem w składzie: Jan Garbarek – saksofony; Trilok Gurtu – instrumenty perkusyjne; Rainer Bruninghaus – fortepian, syntezatory; Yuri Daniel – bas. Koncert w Studiu Koncertowym im. Witolda Lutosławskiego rozpocznie się dziś o godz. 20.
