Polska jest jednym z sześciu największych (mówiąc ściślej: o największej populacji) państw w Unii Europejskiej. Świadomość, że jesteśmy duzi, że państwo polskie – jak na warunki na naszym kontynencie – jest wielkie, w gruncie rzeczy nie jest udziałem elit rządzących. Ba, także niemała część społeczeństwa nie zdaje sobie z tego sprawy. Polska jest potencjalną potęgą, tyle że o tym nie wie lub wiedzieć nie chce. Budzi to politowanie, a często pogardę wśród naszych bliższych i dalszych sąsiadów, zarówno zresztą na Zachodzie, jak i na Wschodzie.
To rzeczywiście poważny problem: Polska nie chce być wielka. Dotychczas w naszych dziejach to konkurenci – sąsiedzi czy zaborcy – robili wszystko, by Rzeczpospolita nie była wielka. Teraz rywalizujące z nami kraje zastąpił nasz własny (?) rząd, który czyni wiele, aby państwo polskie nie stało się europejską potęgą.
Tuska „nie” dla G6
Niegdyś Nicolas Sarkozy, długo przed swoją obecną emeryturą polityczną, proponował utworzenie G6. Miałaby to być grupa sześciu największych krajów członkowskich UE. Polska w myśl tej koncepcji byłaby jej uczestnikiem. Ten ciekawy pomysł Donald Tusk kategorycznie odrzucił. Konia, a choćby i konika Przewalskiego, z rzędem temu, kto potrafiłby racjonalnie wytłumaczyć owe „nie” lidera PO. Z takiego biegu rzeczy pewnie zadowolony jest i Berlin, i Londyn, i Rzym, i Madryt. Teraz, przynajmniej formalnie, decyzje zapadają po konsultacjach w pięciu stolicach. A mogły w sześciu… Nie chodzi tu jednak o dawną ideę „Sarko”, lecz o współczesność. To Tuskowe „nie” pobrzmiewa teraz niczym echo w odpowiedzi na wszystkie pytania o różne wymiary polskiej wielkości A.D. 2012… Ten premier i jego rząd przynajmniej w tej kwestii są konsekwentni i przewidywalni. Być może wynika to z uznania, że jak Rzeczpospolita będzie w polityce międzynarodowej siedziała cicho jak mysz pod miotłą, to więksi od nas dadzą nam spokój. Cóż, w takim myśleniu i w praktyce politycznej tkwi jeden, za to fundamentalny błąd: natura próżni nie znosi. Nieobecni nie mają racji – jeśli ktoś nie tylko nie domaga się poszanowania jego interesów, ale nawet boi się je sformułować, to nie dziwmy się, że z takim kimś nikt się nie liczy. Z Polską Tuska i Komorowskiego dawno przestały się liczyć państwa większe od nas. Dziś jawnie lekceważą nas nawet małe kraje. Ostatni i skądinąd spektakularny przykład to Litwa. We wspólnocie międzynarodowej jest tak, że gdy dane państwo nie szanuje siebie, to jego też nikt z zewnątrz nie szanuje.
Oczywiście, gdy mowa o „największych” państwach, rozumie się kraje o największej liczbie ludności, a nie o największym terytorium – liczebność danego narodu (społeczeństwa) jest ważniejsza niż powierzchnia. Dlatego też choć Szwecja, Norwegia i Finlandia zajmują terytorium większe niż Rzeczpospolita, to mając parokrotnie mniejszą liczbę ludności, w naturalny sposób nie są zaliczane do większych państw.
Jest wiele państw europejskich, mniejszych od nas terytorialnie i demograficznie, które znacznie wyżej cenią same siebie i znacznie wyżej są cenione. Nie wynika to wcale z aspektów gospodarczych. Tak, to prawda, Polska jest jednym z pięciu najbiedniejszych krajów UE (obok dwóch bałkańskich i dwóch bałtyckich), lecz nie to wcale jest decydującym elementem. Od czego więc zależy pozycja kraju na arenie międzynarodowej w XXI w.? Można wymienić kilka podstawowych czynników: ludność, terytorium, gospodarka, geopolityka oraz sojusze.
Źródła wielkości
Akurat pierwsze dwie kwestie przemawiają za nami. Kłopotliwy jest trzeci czynnik – gospodarka. Mamy PKB na głowę mieszkańca niższe niż 22 kraje Unii, a wyższe tylko od bułgarskiego, rumuńskiego, łotewskiego i litewskiego. Niemniej rząd głosi, że jesteśmy „zieloną wyspą”. W Polsce wiemy, że to propaganda sukcesu, ale na Zachodzie wiele mediów i środowisk opiniotwórczych kupiło to, co sprzedaje tandem Rostowski–Tusk. Stan gospodarki nie powinien zatem dyskwalifikować aspiracji Rzeczypospolitej do bycia państwem o znaczącej, realnej sile. Czwarty element to umiejętność wykorzystania swojej pozycji geopolitycznej. Piąty wreszcie to umiejętność tworzenia i kierowania sojuszami regionalnymi, które mogą w istotny sposób zwiększyć znaczenie danego państwa.
Polska leży na skrzyżowaniu politycznego Zachodu i politycznego Wschodu. To położenie geopolityczne było przez wieki polskim przekleństwem, dziś staje się szansą i nadzieją. Żeby jednak wykorzystać fakt, że jesteśmy pomostem łączącym Unię Europejską ze Wschodem, trzeba mieć wizję tego, co chce się z tym wyjątkowym położeniem zrobić. Powiem więcej: trzeba mieć poczucie swojej wyjątkowości w tym regionie Europy i w Europie. Ta wyjątkowość, która długo była przyczyną naszych narodowych tragedii, dziś może skutkować narodową nadzieją na wyraźnie silniejsze miejsce Rzeczypospolitej na Starym Kontynencie. Tyle że, jak pisał Stanisław Wyspiański w „Weselu”: „Ino tylko trzeba chcieć”. Wyraźnie widać, słychać i czuć – by użyć słów współczesnego polskiego barda – że władze w III RP nie mają ani świadomości owej polskiej wyjątkowości, ani nawet chęci uświadomienia jej sobie. Nie dziwi więc wcale, że w związku z tym nie mają żadnego planu politycznego, jak politycznie ją wykorzystać w wymiarze międzynarodowym.
Polska jako lider
Element piąty tej euroukładanki to sprawa sojuszów regionalnych. Kiedyś mówiono, że Polska nie powinna mieć „egzotycznych sojuszy”. Słusznie. Rzecz w tym, że dziś wielkości państwa polskiego sprzyja tworzenie ścisłych więzów regionalnych w Europie Środkowo-Wschodniej. Jednym z istotnych źródeł potencjalnej wielkości Polski w drugiej dekadzie XXI w. jest umiejętne organizowanie państw naszego regionu i faktyczne stanięcie na ich czele. Faktyczne – nie tylko formalne. To, że Donald Tusk jako premier ze swoją pierwszą wizytą na Wschód pojechał do Moskwy, a nie do Kijowa – to ważny sygnał ewidentnie ograniczający szansę na stworzenie z Polski wielkiej siły czerpiącej z układów regionalnych. Od kilku lat rząd PO-PSL w imię, w jego mniemaniu dobrych, a w istocie jednostronnych – korzystnych tylko dla państw większych od naszego – relacji bilateralnych z Berlinem i Paryżem poświęca świetne, z mozołem budowane przez śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego i rząd PiS-u relacje z Pragą, Budapesztem, Bratysławą, Kijowem, Wilnem, Tibilisi czy Baku. Jest to świadectwo skrajnej politycznej głupoty. Jeśli nie czegoś gorszego niż głupoty… Działania Tuska i Sikorskiego w tym względzie, przy kompletnej bierności Pawlaka i PSL-u, uderzają w same fundamenty budowy możliwej wielkości państwa polskiego.
Nawet w dobie globalizacji i pogłębiania integracji europejskiej Polska może nie tylko marzyć, ale realnie myśleć o tym, żeby być wielkim krajem i wpływowym pań-stwem. Jest to jednak zadanie już dla następnego rządu. Obecny robi wiele, aby Polska była mała. Mała – wbrew możliwościom, które tkwią w naszym państwie i narodzie.
