Gaz łupkowy (i energetyka jądrowa) były jednym z głównych tematów w czasie wizyty prezydenta USA w Polsce. Na konferencji prasowej prezydent Barack Obama i premier Donald Tusk podkreślili, że bezpieczeństwo energetyczne – dostawy nośników i produkcja energii – to priorytetowy kierunek polsko-amerykańskiej współpracy gospodarczej. „Jesteśmy świadkami energetycznego przełomu, jeden kraj jest liderem, jeśli chodzi o technologię, drugi – jeśli chodzi o zasoby. Rozmowy na ten temat będą się przekładać na rzeczywistość” – zapowiedział Tusk. Jak się dowiedział dziennikarz „GP”, konkrety wypracuje polsko-amerykański szczyt gospodarczy, który zapowiedziano na jesień br. W Polsce ma powstać sektor gazu łupkowego na zasadach obustronnych korzyści i procedur przyjaznych dla środowiska.
> Niezależność energetyczna Europy przed 2020 r.?
Istotne problemy tego sektora były ostatnio przedmiotem kilku polsko-amerykańskich konferencji. W marcu br. przedstawiciele polskiego rządu oraz eksperci przebywali w Stanach Zjednoczonych. Zapoznali się z technologią wydobycia gazu łupkowego i regulacjami prawnymi obowiązującymi w USA. W Warszawie 10 maja odbył się polsko-amerykański „The Poland – U.S. Energy Roundtable”, a 18 maja Ambasada USA i Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP zorganizowały w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie konferencję pt.: „Gaz łupkowy – optymalne wykorzystanie nowego źródła energii w Europie”.
Polska jest jednym z czterech państw – obok USA, Chin i Indii – należących do zapoczątkowanej przez USA globalnej inicjatywy gazu łupkowego. Według raportu The Oxford Institute For Energy Studies nt. niekonwencjonalnych złoż gazu, szacunkowe koszty wydobycia gazu łupkowego w Polsce to 280–330 dol. za 1000 m3. Obecna cena gazu konwencjonalnego, regulowana ceną ropy (ponad 100 dol. za baryłkę), wynosi 400 dol. za 1000 m3. Gazprom zapowiada podwyżkę swoich dostaw do 500 dol. prawdopodobnie od 1 stycznia 2012 r. Gaz łupkowy stanie się zatem tanim źródłem energii w skali europejskiej. I bardzo zasobnym, bo szacunkowe dane znanego raportu amerykańskiej agencji EIA z 6 kwietnia br. określają wstępnie polskie złoża na 5,3 bln m3. Badania Europejskiego Centrum Zasobów Energii EUCERS pozwalają na sformułowanie wniosku, że wykorzystanie tylko części polskich i francuskich niekonwencjonalnych złóż gazu przed jeszcze 2020 r. zapewni naszemu kontynentowi niezależność od pozaeuropejskich źródeł błekitnego paliwa. A wszystkim w Europie teoretycznie powinno na tym zależeć.
> W interesie Rosji
Realia są jednak zupełnie inne. W Unii Europejskiej liczą się przede wszystkim partykularne interesy najsilniejszych państw – Niemiec i Francji. A w energetyce te interesy są siłą odśrodkową integracji europejskiej, wykorzystywaną przez Rosję do celów biznesowych i politycznych. Tak więc powstają w Europie dwa bloki koalicyjne: polsko-amerykański i rosyjsko-zachodnioeuropejski. To konfrontacja w grze o bardzo wysoką stawkę: hegemonię w Europie, zmianę układu sił na świecie oraz o setki miliardów dolarów. Taka jest wartość gazu łupkowego. W tej konfrontacji bylibyśmy bez większych szans, gdyby nie żywotne interesy wielkich amerykańskich koncernów i USA. Prymat mają koncerny. Prezydent Obama w wywiadzie udzielonym w kwietniu pismu „Warsaw Voice” powiedział, że podczas wizyty w Polsce będzie m.in. rozmawiać o energii odnawialnej, jądrowej i dopiero na końcu wymienił gaz łupkowy. We wcześniejszym raporcie o stanie państwa zapowiedział, że jego celem do 2020 r. jest 30-proc. udział energii odnawialnej w amerykańskim rynku energii. Jego rząd jednak powołał wspomnianą inicjatywę globalną gazu łupkowego i wspiera ogromne inwestycje koncernów amerykańskich w poszukiwanie i wydobycie gazu łupkowego w Chinach. Amerykanista, profesor Zbigniew Lewicki z Uniwersytetu Warszawskiego uważa, że Stany Zjednoczone są jedynym partnerem, który może pomóc Polsce w zbudowaniu sektora gazu łupkowego. W radiowej „Trójce” powiedział: „Obecnie chodzi o to, by łupki w ogóle można było u nas wydobywać”. Bo „trudno będzie o zwolenników w UE, jeśli chodzi o gaz łupkowy, entuzjazm jest, bardzo oględnie mówiąc, umiarkowany” – powiedział na konferencji „The Poland – U.S. Energy Roundtable” Maciej Kaliski, dyrektor Departamentu Ropy i Gazu w Ministerstwie Gospodarki. Podczas marcowej debaty w Parlamencie Europejskim unijny komisarz ds. energii Guenther Oettinger podkreślił, że gaz łupkowy może pełnić jedynie rolę uzupełniającą w dostawach dla Europy i nie zastąpi importu gazu konwencjonalnego z Rosji, Norwegii czy LNG z Kataru.
> Jak długo nie zakażą nam gazu z łupków?
Na razie Bruksela nie przewiduje blokady dla gazu łupkowego. Na niedawnej konferencji „Gaz łupkowy a pakiet klimatyczny UE” (organizowanej przez think tank DemosEuropa) unijna ekspertka ds. ekologii Jessie Scott powiedziała: „Ta sprawa należy wyłącznie do kompetencji poszczególnych rządów, a nie do Komisji Europejskiej”. Jej zdaniem minie co najmniej kilka lat, zanim KE ewentualnie zaproponuje jakąś regulację dotyczącą wydobycia gazu łupkowego w UE. Ale są wyraźne sygnały, że Gazprom zrobi wszystko, aby przyśpieszyć blokadę konkurencyjnego paliwa. Dysponuje legalnym, potężnym lobbingiem oraz decydującym wpływem na ekologów i Zielonych.
> Dobrze naoliwione mechanizmy legalnej presji
Rosyjski interes geopolityczny to skuteczna eliminacja wszelkiej konkurencji. Przykładem jest zdumiewająca niemrawość realizacji gazociągu Nabucco. Zwracają na to uwagę czescy eksperci ds. bezpieczeństwa, generałowie rezerwy Jirzy Szedivy i Andor Szandor, cytowani przez praski portal internetowy iDnes. Ich zdaniem Nabucco i gaz łupkowy to dla Rosji „ewidentnie mocna konkurencja”, która stanie się przedmiotem „wielkich manewrów szpiegowskich”. Ale nasi amerykańscy rozmówcy uważają, że tu szpiegostwo jest zupełnie zbędne, dopatrywanie się go w dzisiejszych warunkach odwraca uwagę od groźnych oczywistych faktów. Rosja zbudowała potężną, całkiem legalną sieć lobbingową w Europie i na świecie. Fundamentem tej sieci jest Gazprom, co na Zachodzie uważane jest za rzecz normalną, Gazprom jako firma ma prawo do lobbingu. Nie układy i szpiedzy, ale legalne, dobrze naoliwione mechanizmy umożliwiły Rosji np. przeforsowanie projektu Gazociągu Północnego. Jednym z takich mechanizmów jest European Business Congress EBC (patrz: „Gazprom rządzi z Berlina”, „GP” nr 15, 2011 r.). Ale nie jedynym. Rosyjski koncern korzysta np. ze znanych zachodnich firm PR. Niemal o krok od oficjalnych biur KE w Brukseli znaleźliśmy siedzibę doradczej firmy GPlus należącej do Petera Guilforda, b. specjalisty PR-u, szefa Komisji Romano Prodiego. GPlus zarabia na świadczeniu usług dla Gazpromu. Zlecenia wahają się od 200 tys. do 3 mln euro. Oczekiwania Gazpromu są klarowne: unijni eurokraci mają przyjąć jedyną słuszną wizję ładu energetycznego dyktowanego przez Rosję. Lista znanych firm działających dla Gazpromu jest znacznie dłuższa.
> Zieloni odziedziczeni po „czerwonych”
Kolejnym mechanizmem działającym dla Gazpromu są ruchy i organizację ekologiczne. Rosyjski koncern oraz konsorcja z jego udziałem są znanymi sponsorami wielu akcji na rzecz ochrony środowiska (patrz „GP” nr 15, 2011 r.). Wspomniana organizacja EBC ma stałą grupę roboczą współpracującą ze światowymi organizacjami „zielonych” i ekologami. M.in. finansuje różne raporty, wśród nich raport o szkodliwości szczelinowania hydraulicznego, opracowany na jednym z amerykańskich uniwersytetów. Wpływanie na opinię publiczną przez organizacje ekologiczne Rosjanie wykorzystują skutecznie już od czasów sowieckich. Pewne sygnały wskazują, że istnieje „trop Gazpromu” we francuskiej akcji „Zielonych”, socjalistów i komunistów przeciwko poszukiwaniom gazu łupkowego we Francji. Ich presja doprowadziła do uchwalenia przez francuski parlament na początku maja br. ustawy o stosowaniu szczelinowania hydraulicznego. Oznacza to zablokowanie poszukiwania i wydobycia. Dotarliśmy do raportu, który stał się podstawą ustawy – liczy tylko 52 strony i – jak oceniają geologowie – jest wyjątkowo słabo udokumentowany; brak jakichkolwiek dowodów, że głębokie odwierty i szczelinowanie są zagrożeniem dla środowiska. Również we francuskojęzycznej kanadyjskiej prowincji Quebec parlament lokalny przyjął taki sam zakaz. Interesujące, że we Francji nie było żadnych protestów przeciwko elektrowniom jądrowym, nawet po katastrofie w Japonii.
> Polityczni ekoterroryści
Jessie Scott podkreśla, że „także w Niemczech jest duża niechęć do gazu z łupków. To jest sprawa polityczna”. Istotnie – w Niemczech trudno o akceptację dla jakichkolwiek projektów energetycznych, nawet dla farm wiatrowych. Wątpliwości nie budzą tylko solary, a przede wszystkim gaz z Rosji. „On nie zagraża naszej ziemi” – głoszą Zieloni zdobywający coraz większe wpływy. Ich presja może doprowadzić do zablokowania gazu niekonwencjonalnego także w szerszej skali. Guenther Oettinger zaznaczył w marcu br., że należy się zastanowić, czy w UE nie trzeba bardziej zadbać o bezpieczeństwo przyszłego wydobycia. – UE ma swoje przepisy dotyczące ochrony wód podziemnych, prowadzenia wydobycia, emisji CO2 i BHP, których trzeba przestrzegać – dodał unijny komisarz. Może rację mają ci, którzy uważają, że Polska nie powinna mieć złudzeń – gaz z łupków nie stanie się automatycznie priorytetem dla UE. Dlatego poparcie dyplomatyczne i polityczne USA może mieć dla nas duże znaczenie. Tym bardziej że interesy polityczne i ekonomiczne są obustronne, bo jak powiedział jeden z amerykańskich polityków, nadchodząca polska prezydencja w Unii Europejskiej stanowić będzie dobrą okazję do wzmocnienia transatlantyckiego dialogu dotyczącego współpracy i energii.