Ale podobna, prześmiewcza wizja naszej historii i polskiego czynu zbrojnego uderzyła też w ułanów opisywanych przeze mnie już od lipca 2015 r. na łamach „Gazety Polskiej Codziennie”. Przecież niemiecka propaganda z początku II wojny światowej upowszechniała jako przykład głupoty Polaków rzekomą szarżę naszych ułanów na ich czołgi. Tymczasem nic takiego się nie wydarzyło! Warto o tym wiedzieć, bo często bezwiednie nawet polscy patrioci powtarzają antypolskie stereotypy wymyślane przez wrogów naszej ojczyzny.
Poprzednio, zachęcany przez czytelników i wspierany przez nich różnymi informacjami i ciekawostkami, pisałem już pięciokrotnie o polskich ułanach na łamach „Codziennej”. Ułańską epopeję zakończyłem na 25. Pułku Ułanów Wielkopolskich stacjonującym, o paradoksie, na Polesiu (a wcześniej w… Wilnie).
Żurawiejką zapisane
26. Pułk Ułanów im. Hetmana Jana Karola Chodkiewicza stacjonował też na Kresach Wschodnich, jak zresztą większość naszych jednostek. Józef Piłsudski spodziewał się bowiem przez lata napaści raczej ze strony Rosji niż Niemiec. 26. PU stacjonował w Baranowiczach na terenie dzisiejszej Białorusi, szwadron zapasowy był w Łukowie. Jego podstawową żurawiejką była: „Gdzie koń chudy, ułan tłusty / To jest pułk dwudziesty szósty”, choć równie popularna była i ta: „My, pieruńskie Poznaniaki, / Ordnung też nie byle jaki”.
Szlak bojowy pułku w wojnie z Sowietami to walki nad rzeką Drwęcą, pod Brodnicą (zdobycie miasta), potyczki na Białorusi, marsz na Mir, bitwa pod Cyrynem, starcie nad Niemnem i marsz na Mińsk, ale też udział w oswobodzeniu Pomorza.
W kampanii wrześniowej pułk zapisał się walką pod Cegłowem, a 20 września 1939 r. gen. Władysław Anders wydał rozkaz rozformowania brygady, w której skład wchodził 26. PU. Część ułanów wzięli do niewoli Rosjanie, część przedostała się na Węgry, w tym dowódca pułku, płk Ludwik Schweizer z dwoma oficerami i trzema ułanami. Potem pułk formalnie reaktywowano w ramach AK. Brał udział m.in. w akcji „Burza” w 1944 r.
Niezależnie od jego skomplikowanych – jak wielu innych pułków – losów, żurawiejki zostały: „O sztandarach spod Brodnicy / Wszystko tam w Poznaniu krzyczy”. Jak to żurawiejki, były i bardzo dumne, jak ta: „Nigdy w tyle, zawsze w przedzie / To dwudziesty szósty idzie”. Ale też autoironiczne: „Mina tępa i łeb pusty / To jest pułk dwudziesty szósty” lub też: „Choć hetmana mają w herbie / Coś klekocze im się we łbie”.
Do bitwy, tańca i... różańca
Ułani to, jak wiadomo, ludek zabawowy, ale też wierzący – w myśl znanego polskiego powiedzenia, żeśmy „ludzie pobożni, ale grzeszni”. Stąd na sztandarze 26. Pułku Ułanów Wielkopolskich naszyte były relikwie św. Teresy. Proporzec pułku był trójkolorowy: u góry różowy, u dołu biały, przedzielony wąskim granatowym pasem. A w słynnej, cytowanej przeze mnie wielokrotnie w tym cyklu, odręcznie pisanej książeczce J. Malewskiego „Żurawiejki” (1964) na rysunku przedstawiającym 26. PU widać karego rumaka uginającego się pod rzeczywiście tłustym, krępym, przysadzistym, ale wyprostowanym jak struna ułanie, który oddaje honory wojskowe szablą podniesioną do góry.
Pułk nosił imię wielkiego polskiego wodza Karola Chodkiewicza dopiero od jesieni 1936 r., gdy specjalnym rozkazem nadał je pułkowi minister spraw wojskowych gen. dywizji Tadeusz Kasprzycki.
Składał się z ochotniczego pułku kawalerii, który – co za przypadek – równo w 510. rocznicę bitwy pod Grunwaldem zaczął tworzyć rtm. Ignacy Mielżyński. Potrzeba była wielka, bo bolszewicy zbliżali się do wrót stolicy Rzeczypospolitej. Początkowo pułk miał być tworzony w Bydgoszczy, ale płk Mielżyński uzyskał zgodę od naczelnego dowództwa, aby stało się to w Poznaniu. Tak powstał I Ochotniczy Pułk Jazdy Wielkopolskiej nr 215.
Ziemianie i akademicy
Powstał w atmosferze wielkiego entuzjazmu, bo pragmatyczni, ale jakże patriotyczni mieszkańcy Wielkopolski też chcieli bronić Warszawy. Już po dwóch tygodniach pułk miał ponad 400 ochotników, głównie ziemian i drobnych gospodarzy, ale także… pracowników akademickich! Zwłaszcza ziemianie przychodzili z „własnymi końmi i rzędem”.
By zostać przyjętym do oddziału jako ochotnik, trzeba było mieć za sobą albo służbę w armii niemieckiej, albo od 16 do 18 lat. Jak za czasów I Rzeczypospolitej często bywało więc, że w jednym pułku służył i ojciec, i syn.
Pułk narzekał na brak instruktorów i na… brak komend po polsku. Oto bowiem ochotników szkolili oficerowie dawnej niemieckiej armii – wprawdzie Polacy, jednak nieznający komend polskiego regulaminu.
Mundury ułani mieli, brakowało im natomiast broni, a karabiny dostali dopiero, gdy wyjeżdżali na front (szkolili się na tych pożyczonych z 15. PU!). Na swój pierwszy bój nie wzięli zaś lanc, ponieważ zabrakło czasu, aby nauczyć się nimi władać: po miesiącu od sformowania pułku wielkopolscy ułani poszli w bój. Nadmierna (!) liczba ochotników wymusiła niejako utworzenie szwadronu w składzie dwóch plutonów konnych i dwóch pieszych.
Rozpisałem się tyle o ochotniczym charakterze tegoż 26. PU, gdy powstawał do wojny z najeźdźcą ze Wschodu, bo tak naprawdę te i inne jednostki jazdy polskiej były sponsorowane przez ówczesne społeczeństwo obywatelskie. Może tym należy tłumaczyć fenomen żywotności tradycji ułańskiej w naszym kraju. Ci dzielni patrioci na rączych rumakach to krew z krwi, sól ziemi polskiej.