Sandacz (Sander lucioperca) – gatunek ryby okoniokształtnej z rodziny okoniowatych. Zamieszkuje Europę od dorzecza Renu i Rodanu po Morze Kaspijskie oraz południowa Anglia. Brak go w północnej Skandynawii, północnej Rosji oraz na półwyspach Apenińskim i Bałkańskim.
Występuje w jeziorach, zbiornikach zaporowych, średnich i dużych nizinnych rzekach, wyrobiskach oraz w płytkich wodach przybrzeżnych Bałtyku. Preferuje głębokie, mętne wody o twardym, piaszczystym, żwirowatym bądź gliniastym dnie. Jest wrażliwy na niedobór tlenu.
Ciało wydłużone, lekko spłaszczone, głowa stosunkowo mała, paszcza silnie uzębiona, kilka zębów w przedniej części szczęki znacznie większych od pozostałych. Oczy duże, opalizujące, świecące w ciemnościach.
Grzbiet szarozielony lub szarobrązowy, boki jasne srebrzystozielone z ciemnymi smugami często rozmazującymi się w plamy, brzuch biały. Płetwy grzbietowe i ogonowa pokryte ciemnymi plamkami, rozmieszczonymi regularnie między promieniami. Płetwy piersiowe jasnożółte, pozostałe płetwy bladożółte. Dorasta do 100–130 cm długości i 10–15 kg masy ciała.
Aktywny wieczorem, szczególnie po zachodzie słońca, w nocy oraz nad ranem. Dobrze widzi w ciemności. Żywi się główne niewielkimi rybami (ukleje, kiełbie, stynki itp.), wielkość zjadanych ryb ogranicza dość wąskie gardło. Oprócz ryb zjada czasem larwy owadów (ważki, chruściki itp.), dżdżownice, żaby itp. Często długo goni zdobycz płynąc charakterystycznym, zygzakowatym torem, atakując ją z bliska, osiągając przy tym prędkość do 30 km/h.
Był jedną ze specjalności kuchni staropolskiej. Przed rozbiorami mawiano nawet, że na przygotowane dwa dania rybne jedno musi być z sandacza.
Przepisów na sandacza w kuchni staropolskiej było bardzo wiele, robiono z niego nawet budyń. Niezwykle wykwintnym daniem był sandacz z rakami, ale tradycyjne, typowo wigilijnym daniem był sandacz z wody, z jajkami. Mistrzowie kuchni twierdzą, że taki sposób przyrządzenia sandacza idealnie wydobywa jego naturalny, wykwintny smak.
