Upierzenie ogólnie jasnocynamonowe. Bardzo długi, schodkowato zwężający się ogon i krótkie skrzydła. Dziób ostry, lekko wygięty. U samców głowa i kark jasnoszare, na bokach głowy charakterystyczne, czarne plamy w kształcie „wąsów”, które widoczne są z daleka. Grzbiet, ogon i lotki cynamonowordzawe, spód ciała biały z lekkim, różowym odcieniem. Barki rdzawożółte. Skrzydła w podłużne pasy brązowo-czarno-białe. Pokrywy podogonowe czarne. Samice mają głowę cynamonowobrązową bez „wąsów”, beżowe pokrywy podogonowe i ogólnie bardziej matowe upierzenie. Młode podobne do samic, lecz z czarnym grzbietem i pokrywami podogonowymi.
Wymiary średnie: długość ciała: około 14,5–17 cm; rozpiętość skrzydeł: 16–18 cm; masa ciała: 11–20,8 g.
Występuje w rozległych połaciach trzcin na obrzeżach jezior i zarośniętych starorzeczach. Gniazdo umieszczone jest nisko nad wodą w pałkach lub trzcinach. Jest zbudowane z suchych liści trzciny i wyścielone jej kwiatostanami.
Dwa lęgi w roku – pod koniec kwietnia i w czerwcu. W zniesieniu 5–7 jaj, białych z rzadkimi ciemnobrązowymi plamkami i żyłkami.
Od zniesienia ostatniego jaja wysiadywanie trwa przez okres 12–13 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po 10–13 dniach.
Pożywienie ptaka są głównie owady.
Liczebność światowej populacji dla Europy z 2015 roku, zawiera się w przedziale 3–6 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany. Na terenie Polski wąsatka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową. Zalecana jest ochrona biotopów lęgowych.
