Ptak ten zamieszkuje wyspowo pas od Europy Środkowej i Wschodniej po zachodnią Mongolię. Północne populacje wędrowne. Przeloty w marcu–maju i sierpniu–listopadzie.
Samiec nieco większy od samicy. W szacie godowej samiec ma głowę, szyję i pierś kasztanowordzawe, na podbródku biała plama, oczy białe. Boki brązowoszare, a grzbiet ciemnobrązowy lub czarniawy. Brzuch i podogonie białe. Samica podobna do samca, lecz brak jej białej plamy na podbródku, a kolor głowy i szyi zlewa się z kolorem boków. Ma też brązowe oczy i bardziej matowe upierzenie. U obu płci białe lusterko, które w locie widoczne jest jako charakterystyczny biały pas. Tęczówka samca biała, a samicy brązowa.Wymiary średnie: długość ciała ok. 40–46 cm, długość skrzydła 17–19 cm, rozpiętość skrzydeł 63–67 cm, masa ciała ok. 400–700 g.
Gniazdo buduje na lądzie, w pobliżu wody, ukryte w gęstej roślinności. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu–maju 6 do 14 jaj w kolorze od brązowego po żółto-zielony. Jaja wysiadywane są przez okres 25 do 28 dni przez samicę. Pisklęta usamodzielniają się po 8 tygodniach.
Pożywienie: rośliny wodne i ich nasiona z niewielką domieszką bezkręgowców, drobnych rybek i płazów, ikry i skrzeku. Pokarm zdobywa pływając z zanurzoną głową lub nurkując.
Liczebność światowej populacji oceniano w 2017 roku na 180–240 tysięcy osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.
W Polsce podgorzałka objęta jest ochroną gatunkową ścisłą, wymaga ochrony czynnej. Liczebność populacji lęgowej na terenie kraju w latach 2013–2018 oceniano na 82–138 par lęgowych.