„Nie masz czasu ani względu na czas, w którym by się godziło praw człowieka gwałcić lub zgwałconych nie powrócić. Nie może się nazwać ten naród swobodnym, gdzie człowiek jest nieszczęśliwym, nie może być ten kraj wolnym, gdzie człowiek jest niewolnikiem. Żadne więc prawodawstwo nie powinno przemilczać praw człowieka, żadna społeczność nie może robić ofiary z ludzi dla ludzi.” – tak Hugo Kołłątaj zwrócił się w 1791 roku do członków „Prześwietnej Deputacji dla Ułożenia Projektu Konstytucji Rządu Polskiego od Sejmu Wyznaczonej”. Kim byli twórcy Konstytucji 3 Maja?
Hugon Kołłątaj
Aktywny członek obozu patriotycznego podczas Sejmu Czteroletniego. Napisał wówczas rozprawę „Do Stanisława Małachowskiego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka”, gdzie przedstawił program stronnictwa postulujący m.in. reformy społeczne, dziedziczność tronu, równouprawnienie mieszczan i wolność dla chłopów (zniesienie pańszczyzny na rzecz czynszu), likwidację liberum veto oraz wprowadzenie ogólnego opodatkowania. Kołłątaj był głównym redaktorem ostatecznej wersji Konstytucji 3 Maja. W lipcu 1792 roku gorąco namawiał króla do przystąpienia do Targowicy. Po III rozbiorze był więziony najpierw przez Austriaków, a potem przez Rosjan.
Stanisław Małachowski
Poseł sandomierski na Sejm Czteroletni, został wybrany jego marszałkiem. Przeprowadził zawiązanie Sejmu w konfederację. W jego mieszkaniu, w Pałacu Czapskich-Raczyńskich, na tajnych zebraniach redagowano tekst ustawy zasadniczej. On też przeprowadził jej uchwalenie na sesji sejmowej 3 maja 1791 r. Popierał dążenia miast do rozszerzenia ich praw politycznych i był zwolennikiem współpracy szlachty z mieszczaństwem. Jako jeden z pierwszych ze swego stanu wpisał się do księgi miejskiej jako obywatel miasta Warszawy. W swych dobrach na Podolu oczynszował chłopów, spisał powinności, zwolnił ich od niektórych ciężarów, zorganizował opiekę lekarską. Zawsze pozostał wierny wyznawanym zasadom, na słynnym spotkaniu u króla 23 lipca 1792 roku zdecydowanie opowiedział się za dalszym prowadzeniem walki w obronie Konstytucji.
Stanisław Antoni August Poniatowski
Ignacy Potocki po przygotowaniu wstępnego zarysu projektu, oddał królowi inicjatywę w pracach nad kształtem nowej konstytucji. Wszystko przygotowywano w tajemnicy, aby w całości przedstawić go do zatwierdzenia sejmowi. Władca podyktował główne założenia ustawy swojemu sekretarzowi Scipione Piattoliemu, który na ich podstawie naszkicował kolejne dwie wersje przyszłej konstytucji. Niestety idee Konstytucji zdradził przystępując Targowicy.
Ignacy Potocki
Inicjator i projektodawca Konstytucji. Nanosił poprawki na projekcie króla. Chciał ograniczenia praw monarchy na korzyść komisji sejmowych. Odmówił przystąpienia do Targowicy, wybierając emigrację. Dwa lata później wrócił jako jeden z przywódców Insurekcji Kościuszkowskiej. Po rzezi Pragi udał się na rokowania do Aleksandra Suworowa, choć przez swoje poglądy był przez Rosjan znienawidzony. Do 1796 r. był przez nich więziony. Po wypuszczeniu osiadł w Galicji i był pod stałym nadzorem policji. Zmarł w Wiedniu dokąd wybrał się z misją dyplomatyczną, aby starać się o przyłączenie Galicji do utworzonego przez Napoleona Księstwa Warszawskiego.
Aleksander Linowski
Współpracownik Kołłątaja, sekretarz króla, senator. Stanisław August podyktował mu polską wersję projektu „Reformy Konstytucji”.
Scipione Piattoli
Królewski bibliotekarz. Główny łącznik między królem a Ignacym Potockim. Przygotowywał dla Potockiego memoriały, projekty i mowy sejmowe. Na początku 1790 r. opracował memoriał, w którym określił konieczność zawarcia sojuszu z Prusami, ale twierdził, że aby Polska znaczyła coś w tym sojuszu, potrzebuje konstytucji. Sam zgłaszał pewne projekty, wzorując się na konstytucji amerykańskiej i pomysłach francuskich. Przypisywany jest mu projekt utworzenia Straży Praw – kolegialnego ciała złożonego z króla, prymasa, 5 ministrów i Marszałka Sejmu. Zmarł w Altenburgu.
