Regulacja ma przyspieszyć procedury powrotu i zwiększyć skuteczność deportacji. Nowe przepisy nakładają na osoby nieposiadające prawa pobytu obowiązek współpracy z władzami krajowymi oraz opuszczenia państwa członkowskiego.
Za brak współpracy przewidziano sankcje, m.in. ograniczenie świadczeń i dodatków przyznawanych na podstawie prawa krajowego lub odmowę przyznania zachęt do dobrowolnego powrotu. W krajach, których ustawodawstwo to dopuszcza, możliwe będzie także stosowanie sankcji karnych, w tym pozbawienia wolności.
Porozumienie przewiduje również możliwość tworzenia przez państwa członkowskie tzw. centrów powrotowych (return hubs) w państwach trzecich. Mogłyby one pełnić funkcję miejsca docelowego dla osób objętych decyzją o powrocie albo punktów tranzytowych przed odesłaniem do kraju pochodzenia lub innego państwa trzeciego.
Umowy w tej sprawie będą mogły być zawierane wyłącznie z krajami przestrzegającymi międzynarodowych standardów praw człowieka. Z rozwiązań tych wyłączono małoletnich bez opieki.
Regulacja wprowadza także Europejski Nakaz Powrotu (European Return Order), który ma ułatwić wzajemne uznawanie decyzji o powrocie wydawanych przez państwa członkowskie. Na razie mechanizm ten pozostanie dobrowolny. Komisja Europejska ma ocenić jego funkcjonowanie po trzech latach od wejścia przepisów w życie i może zaproponować uczynienie go obowiązkowym.
Szczególne rozwiązania przewidziano wobec osób uznanych za zagrożenie dla bezpieczeństwa. W takich przypadkach państwa członkowskie będą mogły nakładać zakazy wjazdu przekraczające standardowy maksymalny okres dziesięciu lat, a nawet bezterminowe. Dopuszczono również możliwość stosowania detencji w zakładach karnych.
„Nowe rozporządzenie przyspieszy proces powrotów i zwiększy liczbę osób odsyłanych z UE, które nie mają prawa do legalnego pobytu"
- oświadczył cypryjski wiceminister ds. migracji i ochrony międzynarodowej, Nicholas Ioannides. Podkreślił, że porozumienie wzmacnia wiarygodność unijnej polityki migracyjnej przy jednoczesnym poszanowaniu praw człowieka.
Wstępne porozumienie musi jeszcze zostać formalnie zatwierdzone przez Radę UE i Parlament Europejski.
Większość przepisów zacznie obowiązywać dzień po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE, choć część rozwiązań będzie stosowana dopiero po upływie 12 miesięcy. Projekt rozporządzenia Komisja Europejska przedstawiła w marcu 2025 r. jako uzupełnienie paktu o migracji i azylu, którego wdrażanie rozpocznie się 12 czerwca 2026 r.
