Przygotowania do wymiany i wzmocnienia floty powietrznej Straży Granicznej trwają już od blisko dwóch lat. W kwietniu br. ogłoszono pierwszy przetarg na śmigłowce z udziałem PZL Świdnik i Airbusa. Choć resortowa komisja miała nieoficjalnie wskazać świdnicką maszynę jako spełniającą wymogi, 19 maja MSWiA unieważniło postępowanie, jako powód podając prezydenckie weto wobec ustawy o SAFE. Równocześnie potwierdzono, że zakupy będą finansowane ze środków krajowych, w tym z Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych. We wrześniu ruszył zupełnie nowy przetarg, w którym jednak, jak ustaliło dziś Radio ESKA, bez oficjalnego uzasadnienia wykreślono wymóg systemu antyoblodzeniowego oraz podniesiono minimalną masę startową maszyn do 3800 kg.
Obserwuj Niezalezna.pl w Google! Wejdź na nasz profil, a następnie kliknij „Obserwuj w Google”
Sprawę opisał również portal ZBiAM. 10 listopada, w odpowiedzi na pytania tej redakcji, mjr SG Anna Sobieska-Tekień, Rzecznik Prasowy Komendanta Głównego Straży Granicznej, wskazała, że do 4 listopada wpłynęły trzy oferty. Według nieoficjalnych informacji portalu mają za nimi stać Airbus, Leonardo oraz Bell Textron.
Straż Graniczna na zakupach śmigłowców wielozadaniowych @Straz_Graniczna @MSWiA_GOV_PL https://t.co/LNMwgBnubf
Trzy zamawiane śmigłowce wielozadaniowe mają trafić do zamiejscowych wydziałów lotniczych Biura Lotnictwa Straży Granicznej i pełnić służbę przy ochronie zewnętrznej granicy Unii Europejskiej. Jak poinformowała formacja, obecnie poszukiwane są maszyny o maksymalnej masie startowej (MTOW) mieszczącej się w przedziale od 3800 kg do 5600 kg. To druga istotna informacja, bowiem podniesienie dolnej granicy do 3,8 tony całkowicie wywraca układ sił. Dlaczego? Bo w takiej sytuacji z rywalizacji wypada śmigłowiec AW109 z PZL Świdnik, którego MTOW z podwieszeniem to 3350 kg.
Powstaje więc pytanie – dlaczego Straż Graniczna nagle zamknęła drzwi przed lżejszymi konstrukcjami, skoro jeszcze wiosną dopuszczała je do przetargu?
"To poważny błąd w definiowaniu zdolności operacyjnych"
O komentarz do sprawy portal Niezależna.pl poprosił gen. bryg. pil. rez. Dariusza Wrońskiego, byłego dowódcę wojsk aeromobilnych.
W warunkach klimatycznych Europy Środkowo-Wschodniej, oblodzenie występuje nie tylko zimą i przy temperaturach ujemnych. Może pojawić się nawet latem, podczas lotu w chmurach, przy temperaturze powietrza wynoszącej kilka stopni powyżej zera.
– wskazuje ekspert.
Śmigłowiec Straży Granicznej musi wykonywać zadania wtedy, gdy wymaga tego sytuacja operacyjna, a nie tylko wtedy, gdy pozwala na to dobra pogoda. Patrolowanie granicy, poszukiwanie ludzi, działania interwencyjne i reagowanie kryzysowe nie mogą być uzależnione od sprzyjających warunków atmosferycznych. Zakup śmigłowców bez odpowiedniej ochrony przed oblodzeniem i certyfikacji do lotów w takich warunkach oznacza jedno z dwóch zagrożeń – albo maszyny będą okresowo stały bezużytecznie na ziemi, albo załogi zostaną narażone na presję wykonywania zadań w warunkach przekraczających dopuszczalne ograniczenia eksploatacyjne. Przy temperaturach sięgających zimą –20°C problem nie sprowadza się do samego uruchomienia silników. Najważniejsza jest zdolność do bezpiecznego wykonywania misji w rzeczywistych warunkach atmosferycznych, w tym przy ryzyku oblodzenia.
– dodaje.
W lotnictwie błędów popełnionych na etapie określania wymagań technicznych nie zawsze da się naprawić w powietrzu. Jeżeli państwo przeznacza środki na przygotowania obronne, powinno kupować rzeczywiste zdolności operacyjne, a nie śmigłowce, których wykorzystanie może ograniczyć pierwsza poważniejsza zmiana pogody. To proszenie się o wypadek, a w skrajnym przypadku o katastrofę lotniczą. Odpowiedzialność zaczyna się nie w kabinie pilota, lecz przy biurku tych, którzy zatwierdzają wymagania przetargowe.
– kontynuuje gen. Wroński.
Ekspert zwraca uwagę na jeszcze jeden kluczowy aspekt.
Zdolność eksploatacji śmigłowca przy temperaturze –20°C nie oznacza zdolności do lotu w warunkach oblodzenia. Śmigłowiec może być przystosowany do bardzo niskich temperatur, a jednocześnie nie mieć dopuszczenia do lotu w znanych warunkach oblodzenia (Flight Into Known Icing – FIKI).
– wskazuje.
Potencjalni kandydaci do startu w przetargu to Airbus H145, Leonardo AW109 lub AW169 i Bell Textron Bell 429.
Czy te śmigłowce mają konstrukcję łopat WN (wirnika nośnego – red.) i śmigiełka ogonowego oraz wloty powietrza zdolne do „pokonania” oblodzenia ? I lotu w strefie silnego oblodzenia ? Nie. Żaden z wymienionych śmigłowców nie może bezwarunkowo „pokonać” silnego oblodzenia wyłącznie dzięki konstrukcji łopat wirnika nośnego, wirnika ogonowego czy wlotów powietrza do silników. Decydujące znaczenie mają aktywne systemy ochrony przeciwoblodzeniowej, ich zakres oraz certyfikacja konkretnej konfiguracji śmigłowca.
– wyjaśnia gen. Wroński.
Z punktu widzenia pilota śmigłowcowego należy rozdzielić trzy zagadnienia. Odporność konstrukcji na niskie temperatury, np. –20°C, która nie jest równoznaczna z odpornością na oblodzenie. Zabezpieczenie silników i ich wlotów powietrza, które może zapobiegać niebezpiecznemu narastaniu lodu w układzie dolotowym, ale nie chroni automatycznie wirników. Pełną zdolność do lotu w znanych warunkach oblodzenia (FIKI), wymagającą odpowiedniego wyposażenia, prób i certyfikacji. Szczególnie niebezpieczne jest oblodzenie łopat wirnika nośnego. Zmienia ono profil aerodynamiczny, zwiększa opór, pogarsza charakterystyki nośne i może wywoływać drgania. Oblodzenie wirnika ogonowego dodatkowo zagraża skuteczności sterowania kierunkowego.
– kontynuuje nasz rozmówca.
Wysoka wilgotność sama w sobie nie jest równoznaczna z oblodzeniem ale przy niskich temperaturach tworzy wysokie zagrożenie wystąpienia oblodzenia. Zagrożenie pojawia się zwłaszcza przy obecności przechłodzonych kropelek wody w chmurach, mgle lub opadach, gdy temperatura powierzchni sprzyja zamarzaniu – mówi gen. Wroński.
Nasz rozmówca, powołując się na dostępnej dokumentacji producentów i organów lotniczych oraz przeprowadzonych badaniach stawia sprawę jasno – żaden z czterech wspomnianych typów śmigłowców, na podstawie zweryfikowanych informacji, nie daje podstaw do zakładania bezpiecznego wykonywania lotów w silnym oblodzeniu.
Nawet śmigłowiec certyfikowany do lotu w warunkach oblodzenia ma określone granice dopuszczalnych warunków atmosferycznych. Przy –20°C i suchej atmosferze śmigłowiec może działać prawidłowo, natomiast przy –2°C w chmurze zawierającej przechłodzoną wodę może znaleźć się w sytuacji znacznie bardziej niebezpiecznej.
– wyjaśnia ekspert.
Przepisy EASA (Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego – red.) wymagają, aby statek powietrzny wykonujący lot w przewidywanych warunkach oblodzenia był odpowiednio certyfikowany i wyposażony. Jeżeli napotka warunki przekraczające dopuszczalne granice, załoga musi je niezwłocznie opuścić.
Przed rozstrzygnięciem przetargu należy zażądać od każdego oferenta zatwierdzonej instrukcji lotu RFM/AFM z ograniczeniami dotyczącymi oblodzenia, wykazu chronionych elementów (WN, wirnik ogonowy, wloty silników, sondy, szyby), zakresu certyfikacji oraz wpływu systemów na osiągi. W przeciwnym razie Straż Graniczna może otrzymać nowoczesne śmigłowce, które będą musiały przerywać lub odwoływać misje właśnie wtedy, gdy warunki atmosferyczne będą najtrudniejsze, a potrzeba ich użycia największa.
– kończy nasz rozmówca.