Rządy Koalicji Obywatelskiej zawsze łączą się z niepewnością dla organizatorów Marszu Niepodległości. Ponieważ odkąd stał się on imprezą masową, liberałowie i Lewica rządzą Warszawą nieprzerwanie, mniejsza lub większa jest tylko skala problemów, na jakie napotyka to święto. Za rządów PiS na szczeblu centralnym świętujący mniej obawiali się prowokacji i przemocy ze strony policji, wciąż jednak pojawiały się szykany administracyjne ze strony Hanny Gronkiewicz-Waltz, a później Rafała Trzaskowskiego. Zakazy ratusza omijano dzięki zaangażowaniu prezydenta Andrzeja Dudy czy urzędników rządowych Zjednoczonej Prawicy. Marsze w 2024 i 2025 r. – wbrew obawom liberalnych mediów – przebiegły spokojnie, choć prokuratura Adama Bodnara podjęła na nowo umorzone wcześniej śledztwa przeciw organizatorom wydarzenia, co łączyło się z szeregiem najść i rewizji.
Prawica zaczyna się łączyć, a nie dzielić
Trwające od wielu tygodni protesty w obronie niezależności Trybunału Konstytucyjnego w swoich najbardziej dramatycznych momentach przywodziły na myśl atmosferę warszawskiego 11 listopada. Zarówno pod względem politycznym, ze względu na obecność szerokiej reprezentacji środowisk prawicowych, wykraczającej daleko poza sympatyków i polityków jednej partii, jak i ze względu na napięcie towarzyszące manifestacjom, gdy spora grupa stłoczonych w jednym miejscu demonstrantów obawiała się interwencji sił policyjnych ściągniętych z całego kraju. Doszło też do kilku sytuacji, odebranych jako co najmniej nadużycie władzy ze strony policji, z których najważniejszą wydaje się zatrzymanie Piotra W., uczestnika protestu, przyduszanego i wyzywanego podczas interwencji, pozostawionego bez kontaktu z adwokatami. Co więcej, kilka dni po całej sytuacji ofiarą schematu, znanego dobrze dziennikarzom Republiki (fałszywe zgłoszenie o zagrożeniu i najście policji na mieszkanie), padło dwoje obrońców pana Piotra.
Kierwiński już wiedział
W sobotę doszło do najbardziej dramatycznego ataku ostatnich lat w Polce – zbrodni w Krakowie. 7 listopada 24-letni Michał O. wjechał samochodem na Rynek Główny i otworzył ogień do przypadkowych przechodniów, a następnie, uciekając ulicami miasta, ostrzelał również tramwaj i interweniujących policjantów. Zginęło sześć osób, piętnaście zostało rannych, a w domu napastnika odnaleziono także ciała trojga członków jego najbliższej rodziny. Sprawca został postrzelony i zatrzymany przez policjantów, a w poniedziałek nad ranem zmarł w szpitalu.
Dramat ten natychmiast został wykorzystany politycznie do uderzenia w prawicową opozycję, a publicystycznie do wezwań o odwołanie tegorocznego Marszu Niepodległości. Już kilka godzin po tragedii minister spraw wewnętrznych Marcin Kierwiński ogłosił, że sprawca miał „bardzo, bardzo radykalne” poglądy i wszystko wskazuje na jego fascynację ideologiami skrajnie prawicowymi. Chociaż minister zastrzegł, że informacje te wymagają weryfikacji, nie przedstawił opinii publicznej żadnych dowodów na poparcie swojej hipotezy. Ta, już jako pewnik, rozeszła się po światowych mediach, pojawiła się nawet w notce w Wikipedii i jest powielana do teraz w setkach wpisów i komentarzy.
W obronie Kierwińskiego stanął europoseł KO Dariusz Joński, zapewniając, że „tam nie było żadnej dezinformacji”, ponieważ minister przekazał informacje otrzymane od służb. Z kolei wojewoda małopolski Krzysztof Klęczar przekonywał, że zamachowiec należał do jakiejś organizacji, nie potrafił jednak podać jej nazwy ani stwierdzić, czy miała ona charakter polityczny. Poseł KO Witold Zembaczyński wykorzystał tragedię do zaatakowania „prawicowych zwolenników powszechnego dostępu do broni”.
Jeszcze dalej poszli publicyści stanowiący medialne zaplecze Tuska. Eliza Michalik już w sobotę zaapelowała do premiera: „Panie premierze, trzeba odwołać marsz 11 listopada w Warszawie”. Następnego dnia stwierdziła, że zamachowiec był „wyznawcą Grzegorza Brauna i Braci Kamratów”, a prawicę nazwała „wylęgarnią wszelkiego zła, także militarnego, także terrorystycznego”. Oskarżyła również media prawicowe o karmienie sprawcy propagandą, choć jego powiązania z wymienionymi środowiskami nie zostały potwierdzone. Niejaki Tomasz Wiejski pisał o „przedsmaku tego, co wydarzy się 11 listopada w Warszawie”, sprzeciwiając się organizowaniu patriotycznych marszów. Do postulatu odwołania Marszu Niepodległości przyłączyła się posłanka KO Karolina Pawliczak, wskazując, że do udziału w nim zachęcają między innymi Jarosław Kaczyński, Antoni Macierewicz i prezydent Karol Nawrocki.
Do spekulacji na temat ewentualnego odwołania Marszu Niepodległości odniósł się w niedzielę Donald Tusk, zapewniając, że „nikt nie zamierza zakazać Marszu Niepodległości”, a doniesienia o takich planach nazwał „zwykłą dezinformacją”. Premier zaapelował jednocześnie do uczestników o powstrzymanie się od agresji i szacunek dla policjantów, a do organizatorów kontrmanifestacji o rezygnację z protestów, które mogłyby utrudnić utrzymanie porządku. Również MSWiA nie potwierdziło planów odwołania wydarzenia, zapowiedziano natomiast zwiększenie środków bezpieczeństwa w Warszawie. Nie oznacza to oczywiście, że możemy być pewni spokojnego przebiegu środowej manifestacji i neutralnego profesjonalizmu ze strony wszystkich funkcjonariuszy.
Niebezpieczna ustawa
Przez weekend internauci i media zajęli się tropieniem ewentualnych politycznych afiliacji sprawcy masakry. Gdy piszę te słowa, wiele wskazuje na to, że był to specyficzny, choć dziś niestety częsty wśród niemogących sobie poradzić w społeczeństwie młodych mężczyzn zlepek elementów rozmaitych radykalizmów, nie widać jednak, by były one ukierunkowane prawicowo czy tym bardziej konserwatywnie. Jednak wypowiedzi przedstawicieli władz dają wyraźny sygnał, że ta strona naszej debaty publicznej może spodziewać się dalszych prób ograniczania jej swobody wypowiedzi – rzekomo w trosce o bezpieczeństwo. Wskazują na to kolejne ustawowe pomysły obozu rządzącego. Do wcześniejszych prób wpływania na treści w sieci pod pretekstem troski o sprawy istotne i zasadnicze w ostatnim tygodniu doszła ustawa, oparta na sejmowym druku nr 3003, budząca szczególny niepokój. Pod pozorem wdrożenia unijnych przepisów sankcyjnych rząd proponuje znacznie dalej idące rozwiązania, pozwalające na zamrażanie, a nawet przejmowanie majątku osób i firm oskarżonych o wspieranie obcej ingerencji i manipulacji informacyjnej. Niepokój budzą nieostre definicje takich działań, pozostawiające administracji szerokie pole do interpretacji.
Krytycy zwracają uwagę na łatwość ewentualnych prowokacji i niszczenia poszczególnych firm lub osób (choćby poprzez fikcyjne zamówienia dóbr i usług lub generowanie sztucznego ruchu w mediach społecznościowych). O wpisaniu na listę sankcyjną decydować ma minister, a jego decyzja będzie natychmiast wykonalna, bez konieczności uzyskania wyroku sądu. Możliwość późniejszego zaskarżenia nie chroni przed skutkami, które dla przedsiębiorcy czy niezależnego medium mogą okazać się nieodwracalne. W atmosferze nadużywanych na każdym kroku oskarżeń o szerzenie rosyjskiej propagandy trudno nie dostrzec ryzyka wykorzystania tych narzędzi do politycznych represji. Nie ma takiego zagrożenia ani takiej tragedii, których rząd Donalda Tuska nie wykorzysta do własnych politycznych celów.