Projekt w sprawie zmian granic przygotowany przez Ministerstwo Środowiska zakłada zmniejszenie obszaru parku o tereny otaczające klasztorne zabudowania na Świętym Krzyżu. Resort argumentuje, że nieruchomości, które mają być wyłączone z obszaru parku "bezpowrotnie utraciły wartości przyrodnicze". Chodzi o 1,3 ha na szczycie Świętego Krzyża (Łyśca) m.in. z bazyliką i zabudowaniami klasztornymi.
– napisali w uwagach do projektu naukowcy Komitetu Biologii Środowiskowej i Ewolucyjnej Polskiej Akademii Nauk.
W piśmie skierowanym do ministerstwa, naukowcy zwracają także uwagę, że obecność na terenie parku budynków, zwłaszcza o charakterze historycznym, jakim jest zespół dawnego opactwa benedyktyńskiego na Świętym Krzyżu, nie stoi w sprzeczności z ideą parku narodowego, "który – zgodnie z art. 8.1 ustawy o ochronie przyrody - obejmuje obszar wyróżniający się nie tylko wartościami przyrodniczymi, ale także społecznymi i kulturowymi" – stwierdzono.
Komisja zwróciła także uwagę, że Rada Ministrów powinna kierować się rzeczywistym stanem wartości przyrodniczych obszaru. "Czy w tym wypadku ten wymóg został dochowany? Czy dokonano waloryzacji przyrodniczej terenu proponowanego do wyłączenia z Parku?" – zapytano.
Wątpliwości naukowców budzi także tryb opiniowania zarządzenia. Powołują się przy tym na ustawę o ochronie przyrody zgodnie, z którą "zmiana granic parku narodowego może nastąpić (…) po zaopiniowaniu, w terminie 30 dni od dnia przedłożenia tych zmian, przez zainteresowane organizacje pozarządowe".
Natomiast Minister Środowiska określił ten termi, jako 10-dniowy. "Jest to tym bardziej rażące, że jednocześnie określono bardzo wąską listę interesantów, pomijając przy tym zupełnie środowisko naukowe" – dodano.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Środowiska przewiduje jednocześnie zwiększenie terenów Świętokrzyskiego Parku Narodowego o 68,2 ha, w gminach Waśniów i Nowa Słupia. W dokumencie zaznaczono, że obszar znajduje się w granicach Natura 2000 Łysogóry. Występują tam chronione gatunki grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny, bóbr europejski oraz wydra. Poszerzenie granic parku, Komitet Biologii Środowiskowej i Ewolucyjnej PAN, opiniuje pozytywnie.
Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego opiekują się Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. Zakonnicy od dawna zabiegają o prawo do przejęcia części zabudowań klasztornych – m.in. tzw. szpitalika i budynku, gdzie działa Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Według lokalnych mediów, zmiana granic parku spowoduje, że straci on prawo do użytkowania wieczystego tych terenów, a oblaci będą mogli starać się o ich wykupienie.
ŚPN planuje wybudować u podnóża Świętego Krzyża – w Nowej Słupi – Centrum Edukacji Przyrodniczej, które zastąpi obecne muzeum. Z kolei zakon przejęte budynki chciałby przeznaczyć m.in. na bibliotekę, skryptorium, a także urządzić w nich miejsca noclegowe dla pielgrzymów i turystów.
Do początku XIX w. na Świętym Krzyżu mieścił się klasztor Benedyktynów. W 1819 roku – dekretem arcybiskupa warszawskiego Franciszka Malczewskiego i na mocy bulli papieża Piusa VII – został skasowany. W latach 1852-1865 mieścił się tam dom poprawczy dla tzw. Księży Zdrożnych, a następnie więzienia oraz obóz dla jeńców sowieckich.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zachowano funkcję więzienną dawnego klasztoru. Od 1936 roku część zabudowań klasztoru zamieszkuje Zgromadzenie Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej.
Świętokrzyski Park Narodowy powstał w 1950 r., a w 1996 r. powiększono go o część Pasma Klonowskiego i kompleks Zapusty. Obecnie teren parku zajmuje obszar 7,6 tys. ha, a jego otulina – ponad 20 tys. ha.
