Paweł Wąs

80. lat temu, na potrzeby komunistycznej operacji specjalnej, mającej na celu likwidację oddziałów zbrojnego podziemia niepodległościowego, utworzono ponadnormatywne wydziały do spraw doraźnych, funkcjonujące przy grupach operacyjnych KBW/UBP pacyfikujących teren. Pierwsze wyroki zapadły 7 lutego 1946 r. w Sokołowie Podlaskim, gdzie mjr Bronisław Ochnio w czterech rozpatrywanych tego dnia rozprawach skazał wszystkich pięciu podsądnych na karę śmierci. Dwa dni później, 9 lutego, zaczęły orzekać sądy doraźne w Białymstoku oraz w Puławach, a po nich następne. Machina śmierci ruszyła. W trakcie kilkumiesięcznej działalności, sądy doraźne Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego („sądy na kółkach”, „sądy obwoźne”, „sądy objazdowe”) skazały na śmierć kilkaset osób. W większości byli to żołnierze zbrojnego podziemia niepodległościowego, członkowie oddziałów: „Łupaszki”, „Burego”, „Huzara”, „Orlika”, „Młota”, „Warszyca”, „Żubryda”, „Groźnego”, „Dzielnego” i wielu innych.