W okowach biurokracji

W Polsce czas rozpocząć merytoryczną dyskusję dotyczącą zmian organizacyjno-funkcjonalnych administracji państwowej i samorządowej. Zainteresowanie opinii publicznej tym tematem nie oddaje wagi problemu.

Rozrastająca się biurokracja stanowi już, z jednej strony, poważne zagrożenie dalszego rozwoju Polski, a z drugiej wykorzystywana jest przez rządzące elity do budowy wzajemnych powiązań, pozwalających im na dalsze sprawowanie władzy. Politycy rządzącej partii widzą problemy, ale tylko wtedy, kiedy zmusi ich do tego opinia publiczna. Nasz kłopot polega na tym, że główne media to narzędzie w ich rękach. Nadzieją pozostaje niezależna kadra naukowa świadoma wagi problemu.

Biurokracja w statystyce

Liczba urzędników w Polsce przekracza wszelkie granice rozsądku. Administracja państwowa, jak i samorządowa (bez wojska i ZUS-u) w 1990 r. liczyła 158,6 tys. zatrudnionych, a w 2012 r. przeciętne zatrudnienie urzędników wyniosło już ok. 431 tys. osób. W ww. okresie wzrost administracji wyniósł 172 proc., co stanowi swoisty rekord marnotrawstwa funduszy publicznych, uwzględniając jakość pracy i skuteczność działania tej grupy na rzecz dobra wspólnego. Suma wynagrodzeń w administracji państwowej i samorządowej w 2012 r. wyniosła 22 mld zł.
Rozrost administracji publicznej jest procesem ciągłym. W latach 2005-2012 przybyło 63 tys. urzędników, tj. ponad 17 proc. Największy wzrost, blisko 23 proc., uwidocznił się w administracji samorządowej, administracja rządowa zaś przyrosła o 10 proc. przeciętne zatrudnienie w tych sektorach w 2012 r. wyniosło odpowiednio 248,6 tys. i 181 tys. osób. Suma wynagrodzeń w administracji państwowej i samorządowej w 2012 r. wyniosła 22 mld zł.

Rozrost administracji publicznej jest procesem ciągłym. W latach 2005–2012 przybyło 63 tys. urzędników, tj. ponad 17 proc. Największy wzrost, blisko 23 proc., uwidocznił się w administracji samorządowej, administracja rządowa zaś przyrosła o 10 proc. – przeciętne zatrudnienie w tych sektorach w 2012 r. wyniosło odpowiednio 248,6 tys. i 181 tys. osób.

Przeciętne wynagrodzenie urzędników publicznych (państwowych i samorządowych) w 2012 r. wyniosło 4,33 tys. zł miesięcznie. W sektorze prywatnym przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto, w tym samym roku, wyniosło 3,3 tys. zł, czyli o 32,4 proc. mniej niż pensja urzędnicza, a to przecież ta grupa składa się, płacąc podatki, na apanaże pracowników administracyjnych. Wzrost przeciętnego wynagrodzenia kadry urzędniczej w latach 2005–2012 wyniósł blisko 42 proc., w tym w administracji państwowej 37 proc., a samorządowej 48 proc.

Relacja władza III RP – administracja

Rozwój biurokracji powoduje rozrost etatyzmu. Urzędnicy mają coraz większy wpływ na różne obszary naszego życia. Sfera wolności jest ograniczana nowymi przepisami tworzonymi na potrzeby biurokratycznego systemu. System biurokratyczny jest korzystny dla establishmentu III RP, gdyż uzależnia od siebie znaczną armię ludzi wraz z ich rodzinami. Korzyści są obopólne – elity rządzące dają poczucie stabilizacji i relatywnie wysokie wynagrodzenia urzędnikom, a oni oddają głosy w wyborach na partie zapewniające im dalszą szansę istnienia i rozwoju. Wzajemna zależność elit III RP i urzędników nie bierze pod uwagę interesu państwa polskiego i obywateli, są to biznesowe, partykularne sieciowe powiązania. Do czego one prowadzą w skrajnych wypadkach, pokazał film „Układ zamknięty”, ale na co dzień urzędnicy uzależniają od swoich decyzji istnienie setek firm oraz życie milionów Polaków. Jednocześnie rządzące elity III RP w wpadkach błędów urzędniczych dają im ochronę prawną i wrażenie, graniczące z pewnością, braku odpowiedzialności karnej. Przepisy o odpowiedzialności materialnej urzędnika wydającego niezgodne z prawem decyzje są, jak pokazuje życie, przepisami martwymi.

Organizacja administracji
Struktura administracji w Polsce jest swoistą emanacją zmysłu organizacyjnego jej twórców. Występujący dualizm administracji państwowej i samorządowej jest trudno zrozumiały z punktu widzenia zasad zarządzania.

W Polsce mamy strukturę administracyjną szczebla centralnego, składającą się z: naczelnych i centralnych organów administracji oraz urzędów wojewódzkich z ich przedstawicielstwami terenowymi, oraz administrację samorządową składającą się z: województw, w tym urzędów marszałkowskich, powiatów i miast na prawach powiatów oraz gmin.  

Zorganizowanie dublujących się wojewódzkich jednostek czy powiatów jako szczebla pośredniego między strukturami wojewódzkimi a gminami prowadzi do rozmazywania odpowiedzialności, chaosu organizacyjnego, wydłużenia drogi i terminów podejmowania decyzji. Przepisy dotyczące gmin pozwalają na ustanowienie tzw. gminy wiodącej w wypadku realizacji wspólnych zadań. Powołanie powiatów spowodowało, że przepisy o związkach gmin stały się przepisami martwymi, gdyż zadaniem powiatów jest realizacja zadań przekraczających możliwości gmin. Budując powiaty, zastosowano drogie rozwiązanie pomimo posiadania już wcześniej narzędzia odpowiadającego lokalnym wyzwaniom.  

Tak zorganizowana administracja oraz liczba przepisów prawnych stanowiących uzasadnienie jej utrzymywania ogranicza inicjatywy gospodarcze Polaków. Praktycznie każdy projekt biznesowy musi przebrnąć, na różnych etapach, przez wiele decyzji administracyjnych czy uzyskać od kilku do kilkudziesięciu zezwoleń, co powoduje, że proste projekty urastają do rangi wręcz niemożliwych w realizacji i trwających miesiącami.

Czas na zmiany
Sytuacja finansowa, społeczno-gospodarcza oraz bezpieczeństwo państwa wymagają radykalnej zmiany. Konieczna jest merytoryczna dyskusja specjalistów z zakresu zarządzania, administracji państwowej i samorządowej oraz prawników. Na koalicję rządzącą PO-PSL nie ma co liczyć, gdyż jako emanacja establishmentu i jego interesu nie jest w stanie zaproponować niczego pozytywnego.

Najprostszą zmianą byłoby zmniejszenie przerostu zatrudnienia, wynikającego z nieustannego wzrostu administracji, w ciągu ostatnich 24 lat, na wszystkich jej szczeblach. Propozycja ta nie wyczerpuje wszystkich niezbędnych zmian, których celem powinno być uproszczenie drogi decyzyjnej, jasne przyporządkowanie odpowiedzialności oraz zmniejszenie kosztów funkcjonowania.

Uwzględniając głębsze zmiany, konieczne jest połączenie państwowych i samorządowych struktur wojewódzkich, gdzie w zależności od przyjętego modelu wojewoda byłby mianowanym przez rząd urzędnikiem realizującym delegację rządową, czy też władzą wybieraną w powszechnych wyborach z ustawowymi obowiązkami realizowania zadań państwowych i społecznych. Połączenie wyżej wymienionych jednostek uporządkowałoby decyzyjność i odpowiedzialność dublujących się obecnie struktur oraz umożliwiłoby dokonanie zmian efektywnościowych.

Należy rozważyć likwidację powiatów jako szczebla pośredniego pomiędzy województwem a gminą, pozostawiając oczywiście możliwość funkcjonowania tzw. gminy wiodącej do realizacji zadań o większym zakresie.

Zaprezentowana filozofia zmian mogłaby dać oszczędności na samych wynagrodzeniach od 5 mld zł do 7 mld zł rocznie i przynieść kolejne oszczędności w takich pozycjach kosztów, jak: najem budynków i ich utrzymanie, telekomunikacja, koszty biurowe, reprezentacyjne itp. Dodatkowo uwolniono by aktywa mogące podlegać sprzedaży, czy najmowi, które mogłyby stanowić dodatkowy dochód dla państwa.
Bez koniecznych zmian w obszarze administracji Polska będzie miała problemy w pokonaniu kolejnych etapów rozwoju i pozostanie państwem peryferyjnym. Wynika to z ponoszonych kosztów na funkcjonowanie jej struktur oraz z rozbudowanych w jej wnętrzu sieci klientelistycznych powiązań.
 

Udostępnij

Wczytuję komentarze...

Czarne pogubienie

Nawet Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy nie zagłuszyła swoimi fajerwerkami lamentu, jaki od zeszłej środy towarzyszy opozycji parlamentarnej. Jeśli rok temu PiS straciło trochę przez początki feministycznego „czarnego protestu”, to tym razem parasolkami oberwały Platforma Obywatelska i Nowoczesna. Oberwały na tyle mocno, by wpaść w ciąg niekończących się zawrotów głowy, skutkujących całkowitą utratą orientacji.

Kiedy nie tak dawno Grzegorz Schetyna mówił o „konserwatywnej kotwicy” Platformy Obywatelskiej, chyba nikt nie traktował jego słów poważnie. PO już od dawna była siłą, której jedynym spoiwem była potrzeba utrzymania się u władzy, z biegiem czasu coraz bardziej rozpaczliwa. To – i nic innego – powodowało zagarnianie coraz szerszych środowisk, sytuację, gdy w orbicie PO znaleźć się mogli z jednej strony Cimoszewiczowie, Bartosz Arłukowicz czy nawet Elżbieta Sierakowska, z drugiej zaś Roman Giertych i Michał Kamiński. Znaczące są tu zwłaszcza przypadki Arłukowicza i Cimoszewiczów. Poseł SLD, zanim został ministrem zdrowia w rządzie PO-PSL, przez dłuższy czas był jednym z zagorzalszych krytyków polityki Platformy. Trudno dziś w to uwierzyć, ale młody polityk uchodził za kogoś wyjątkowo jak na postkomunistyczną lewicę uczciwego, bywał chwalony przez polityków PiS‑u, a niektórzy wręcz widzieli go w partii Jarosława Kaczyńskiego. W pewnym momencie coś musiało w Arłukowiczu pęknąć i lewicową ideowość zastąpił skrajnym cynizmem, praktycznie z dnia na dzień przystępując do niepokonanej wówczas partii władzy i zamieniając swoje poglądy na utworzone specjalnie „pod siebie” rządowe stanowisko. Włodzimierz Cimoszewicz przez służby związane z PO został utrącony w wyborach prezydenckich 2005 r., o czym sam początkowo mówił, by finalnie zadowolić się cichym wsparciem tej partii w wyborach do Senatu i obserwować karierę własnego syna w jej strukturach. Platforma dryfowała w lewo nie tylko kadrowo, lecz także ideowo, co doprowadziło do odejścia z jej szeregów grupy Jarosława Gowina, który długo przecież wykazywał się wobec kolegów anielską wręcz cierpliwością. Chociaż w rządzie zastąpił go wówczas równie konserwatywny Marek Biernacki, kierunek był przesądzony. O tym, że wcześniej czy później zaowocuje to sytuacją, w której konserwatywna część działaczy i elektoratu będzie musiała odejść, pisałem od kilku lat. Kto nie opuścił PO razem z Gowinem, robi to, gdy ciosów, jakich doznawać musi wierność własnym przekonaniom, nie łagodzi już satysfakcja z udziału we władzy ani perspektywa jej odzyskania. Nowoczesna zaś teoretycznie powinna być wolna od tego typu rozterek, jednak przypadek posła Zbigniewa Gryglasa pokazał, że i tam można było się zaplątać, będąc konserwatystą. Liberalizm zaś też jest stopniowalny. Sejmowe wystąpienie Barbary Nowackiej poprzedzające głosowanie w sprawie projektu „Ratujmy Kobiety” pokazało, że nie trzeba być nawet konserwatystą, by oburzyć się na przekaz firmujący sprawę, którą w jakimś stopniu przecież się popierało.

Zabrakło głosów na „tak”

Gdy bowiem do Sejmu powróciły równocześnie projekty, z których jeden poszerzał dostęp do aborcji, drugi zaś walczył z aborcją eugeniczną, mogło się wydawać, że PiS wpadnie w pułapkę, a na ulice powróci krzykliwe środowisko feministyczne, które nie tak dawno trochę krwi rządzącym napsuło. Snujący takie scenariusze zapomnieli jednak, że pierwsza fala „kobiecego” protestu udała się dzięki wprowadzeniu do społecznej świadomości fałszywych lęków, skojarzenia PiS z ustawą Ordo Iuris i zaangażowaniu również osób, które nie interesowały się na co dzień polityką, a więc grupy szerszej niż stała baza KOD‑u. Odrzucenie ustawy z jednej strony, radykalizacja haseł jego przeciwniczek z drugiej spowodowały wyłączenie z protestu tych kobiet, którym z radykalnym feminizmem nie jest po drodze. Tych, które skłonne były bronić „kompromisu aborcyjnego” lub rzekomo zagrożonego dostępu do antykoncepcji, lecz już nie haseł o nieograniczonej dostępności aborcji. Skoro jednak PO i Nowoczesna zgodziły się na rolę zakładników radykałów, ten szczegół najwyraźniej musiał odpowiedzialnym za ideowy obraz partii umknąć. Gdy więc aborcyjne postulaty trafiły do Sejmu, wydawało się oczywiste nie tylko to, że zostaną utrącone przez PiS, co wywoła oczekiwany jazgot, a opozycji da nowe paliwo, lecz i to, że politycy Platformy i Nowoczesnej podniosą ręce za projektem „Ratujmy Kobiety”.

Tymczasem już przy pierwszym – i jak się okazało – ostatnim głosowaniu, w którym rozstrzygało się przekazanie go do prac w komisjach, zabrakło głosów na „tak” – i to właśnie tam, gdzie powinny się pojawić. Troje polityków PO było przeciw, kilka osób wyjęło karty do głosowania, ktoś wyszedł z sali lub się w niej w ogóle nie pojawił. Próba zachowania się zgodnie ze swoim sumieniem przybrała tego dnia różne formy, w każdym jednak wypadku wywołała histerię. Najpierw środowisk „czarnego protestu” i liberalnych mediów, później partyjnych władz.

W rezultacie mieliśmy pospieszne i nieprzemyślane decyzje o wyrzucaniu lub zawieszaniu posłów w prawach członków partii, tłumaczenia, zakazy wypowiedzi, wreszcie jawne próby kneblowania i łamania kręgosłupów tam, gdzie dotąd partyjna władza jednak nie miała prawa sięgać, tj. w kwestiach światopoglądowych. Partyjna góra w imię utraty zaufania nielicznej grupy skrajnie lewicowych wyborców postanowiła zrezygnować na dobre z konserwatystów, którzy na chwilę przestali być konserwatystami bezobjawowymi. Jednak, jak widać na przykładzie PO, również w tym nie była konsekwentna. W rezultacie nie odrobiono na razie żadnych strat, a wewnętrznie niespójny przekaz nie uspokoił nastrojów. Nowoczesna wydaje się na krawędzi rozpadu. Platforma – utraty skarłowaciałego, lecz wciąż istniejącego choćby w niektórych samorządach skrzydła. Najzabawniejsze w tym wszystkim jest to, że pierwszy sondaż, przeprowadzony już po całej awanturze, pokazuje, iż poparcie dla potencjalnie korzystającej na tej awanturze Partii Razem pozostaje niezmiennie na poziomie 2 proc. Po co więc to wszystko? Chyba tylko po to, by wywołać wściekłość najbardziej fanatycznych opozycyjnych dziennikarzy. W środę przez Warszawę przejść ma kolejny „czarny marsz”, który, choć metę planuje na Nowogrodzkiej, po drodze odwiedzi również siedziby Platformy i Nowoczesnej – i nie będą to przyjazne odwiedziny.

Sygnał ostrzegawczy

Spektakularny upadek opozycji przykrył trochę wszystko, co wydarzyło się w polityce chwilę wcześniej, z rekonstrukcją rządu włącznie. Czytelnicy „Gazety Polskiej Codziennie” wiedzą jednak doskonale, że zmiany, jakich w składzie swojej ekipy dokonał premier Mateusz Morawiecki, prowokują wiele pytań i obaw wśród dużej części wyborców Prawa i Sprawiedliwości, i życzliwie obserwujących dobrą zmianę mediów. O ile zmiana ministrów zdrowia czy środowiska nie budzi aż takich emocji, o tyle odejście z rządu Antoniego Macierewicza prowokuje nieraz bardzo ostre sądy i wypowiedzi, zwłaszcza pod adresem prezydenta Andrzeja Dudy i jego otoczenia. Jest to temat na dłuższą analizę, która powstać powinna za kilka miesięcy, już po opadnięciu dzisiejszych emocji. Już teraz zaryzykuję prognozę, że obecny prezydent, o ile będzie kandydatem PiS‑u, nie utraci większości głosów wyborców z 2015 r. Tym razem jednak za głosami nie pójdzie tak silne oddolne zaangażowanie w kampanię wyborczą, jakie pamiętamy sprzed dwóch lat. Choć nie przekłada się to na sondaże, internetowe rozmowy (które na pewno w jakimś stopniu oddają emocje spoza sieci) pokazują, że wyborcy „dobrej zmiany” zaczynają się dzielić na kilka obozów. Politycy i media, niezależnie od tego, do którego środowiska jest im dziś bliżej, muszą potraktować to jako sygnał ostrzegawczy. Słabość opozycji może wystarczyć do wygrania wyborów, lecz już niekoniecznie do dokończenia koniecznych dla Polski zmian.

Udostępnij

Tagi
Wczytuję komentarze...

Nasza strona używa cookies czyli po polsku ciasteczek. Korzystając ze strony wyraża Pan/i zgodę na używanie ciasteczek (cookies), zgodnie z aktualnymi ustawieniami Pana/i przeglądarki. Jeśli chce Pan/i, może Pan/i zmienić ustawienia w swojej przeglądarce tak aby nie pobierała ona ciasteczek.


Strefa Wolnego Słowa: niezalezna.pl | gazetapolska.pl | panstwo.net | vod.gazetapolska.pl | naszeblogi.pl | gpcodziennie.pl