Sto lat temu, w przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej, Roman Dmowski był najbardziej znanym polskim politykiem w Europie. Stał na czele największej polskiej partii, zdecydowanie dominującej w zaborze rosyjskim, a reprezentowanej w parlamentach wszystkich państw zaborczych. Dla cudzoziemców miał status niekwestionowanego przywódcy polskiej opinii publicznej. Dzięki temu w czasie wojny mógł nie tylko objąć przewodnictwo reprezentującego Polaków Komitetu Narodowego w Paryżu, ale przede wszystkim mógł skutecznie promować sprawę polską u boku państw antyniemieckiej koalicji. Zwieńczeniem tej pracy było przewodniczenie delegacji Rzeczypospolitej na paryski Kongres Pokojowy, co było misją par excellence polityczną, a nie tylko dyplomatyczną. Partnerami Dmowskiego w Paryżu byli prezydenci i premierzy państw koalicyjnych: Wilson, Clemenceau, Lloyd George.
Wśród książek, które napisał, szczególne znaczenie miało małe studium „Kościół, naród i państwo”, wydane pod koniec pierwszej dekady niepodległości. Książka ta, postulując podporządkowanie nacjonalizmu uniwersalizmowi katolickiemu, definiując katolicyzm jako istotę polskości, uznając religię za cel życia społecznego – odegrała kluczową rolę w odrodzeniu religijnym wśród inteligencji, w pewnym sensie (bo przecież w niezamierzony sposób) budując duchowy kapitał Polski na nadchodzące lata wojny i kolejnej walki o niepodległość. „Kościół, naród i państwo” było pracą tym ważniejszą, że z pozytywistycznym światopoglądem żegnał się jeden z najwybitniejszych przedstawicieli inteligencji uformowanej przez pozytywizm.
Dmowski był uczestnikiem wielkich rozstrzygnięć i dramatów Polski, która walczyła o niepodległość i która ją odzyskała. Jako polityk odegrał rolę wybitną, ale nie był nieomylny i do nieomylności nie aspirował. Odpowiadając krytykom „Myśli nowoczesnego Polaka” tłumaczył, że „Myśli” są przede wszystkim książką zapraszającą do dyskusji i właśnie do myślenia. Dyskusja nad polityką, którą prowadził, z pewnością będzie trwać. Jego osiągnięć jako męża stanu nikt jednak nie może kwestionować. Wyrastają ponad partie i należą do Rzeczypospolitej.
