Unijna komisarka ds. rozszerzenia Marta Kos uznała, że jest to „mega poniedziałek” dla procesu rozszerzenia Unii o nowe państwa. Podkreśliła, że Ukraina i Mołdawia dotrzymały słowa jeśli chodzi o niezbędne reformy. - To był najwyższy czas, abyśmy i my dotrzymali słowa - zaznaczyła Słowenka, która w Komisji Europejskiej odpowiada za procesy akcesyjne państw kandydujących.
Wicepremier ds. integracji Ukrainy z UE i NATO Taras Kaczka powiedział, że dla społeczeństwa ukraińskiego otwarcie pierwszego klastra jest jak przekroczenie Rubikonu. - Jest to szczególnie ważne dla Ukrainy, ponieważ my, całe społeczeństwo ukraińskie, wierzymy, że przystąpienie do Unii Europejskiej jest jak sformalizowanie widocznego marzenia społeczeństwa ukraińskiego - podkreślił Kaczka.
Ukraina złożyła wniosek o wstąpienie do Unii Europejskiej 28 lutego 2022 r. - cztery dni po rozpoczęciu przez Rosję pełnowymiarowej agresji. Mołdawia zrobiła to 3 marca 2022 r. Oba państwa otrzymały status kandydatów w czerwcu 2022 r. W ten sposób ich procesy akcesyjne zostały połączone.
W czerwcu 2024 r. formalnie rozpoczęły się negocjacje akcesyjne. Przejście do rozmów na temat konkretnych rozdziałów blokowały jednak Węgry. Rząd Viktora Orbana wykorzystywał fakt, że decyzje dotyczące rozszerzenia UE wymagają jednomyślności. Do przełomu w procesie akcesyjnym Ukrainy, a wraz z nią Mołdawii, doszło po objęciu władzy na Węgrzech przez Petera Magyara, który porozumiał się z Kijowem w sprawie praw mniejszości węgierskiej w Ukrainie.
Kaczka powiedział, że udało się zbudować jednomyślność dzięki dialogowi z sąsiadami. - Mamy prawdziwie europejską politykę dotyczącą mniejszości narodowych, która pozwala nam realizować naszą politykę tożsamości narodowej i chronić mniejszości narodowe w sposób, który znalazł odzwierciedlenie w Traktacie o UE - zaznaczył ukraiński wicepremier.
Łącznie Ukraina i Mołdawia będą musiały otworzyć i zamknąć sześć klastrów. Pierwszy, dotyczący praworządności, otwierany jest jako pierwszy i zamykany jako ostatni. W skład sześciu klastrów wchodzą co najmniej 33 rozdziały negocjacyjne. W ramach pierwszego klastra państwo kandydujące musi dostosować swój porządek prawny do unijnych standardów w zakresie m.in. sądownictwa, walki z korupcją, instytucji demokratycznych, zamówień publicznych, administracji publicznej i kontroli finansowej.
Pozostałe klastry dotyczą: rynku wewnętrznego, konkurencyjności, klimatu, rolnictwa i zagadnień z zakresu polityki zagranicznej.
Kos wyraziła w poniedziałek nadzieję, że kolejne pięć klastrów uda się otworzyć z Ukrainą i Mołdawią w lipcu.
Komisarka przypomniała, że KE prowadziła negocjacje akcesyjne z oboma krajami na poziomie technicznym od listopada 2025 r. Takie nieformalne prace podjęto w związku z węgierskim wetem.
Do otwarcia pierwszego klastra doszło podczas konferencji międzyrządowej w Luksemburgu. Uczestniczyli w niej ministrowie ds. europejskich krajów członkowskich. Polskę reprezentował wiceminister spraw zagranicznych Ignacy Niemczycki.
Konferencje międzyrządowe są organizowane w kluczowych momentach procesu akcesyjnego.
Wicepremier, minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski powiedział w poniedziałek, że przystąpienie Ukrainy do UE będzie wymagało spełnienia wszystkich kryteriów członkostwa. Dodał, że Ukraińcy teraz już wiedzą na pewno, o co walczą.
Alternatywną ścieżkę akcesji zaproponował kanclerz Niemiec Friedrich Merz, który chce, by Ukraina otrzymała status „członka stowarzyszonego”. Miałby to być etap przejściowy przed pełną akcesją, który umożliwiłby Kijowowi wejście w struktury europejskie, ale bez prawa głosu. Takie rozwiązania odrzuciła sama Ukraina, a krytycznie podeszły do niej państwa kandydującego do UE na Bałkanach Zachodnich.
