Niepokojące wyniki badania: 90% opracowań naukowych w naukach społecznych ukierunkowana jest lewicowo

Manzi, przygotowując badanie, poddał analizie pod kątem orientacji ideologicznej prawie 600 tys. abstraktów anglojęzycznych artykułów naukowych, które ukazały się w latach 1960-2024 w 367 różnych wydawnictwach. Teksty oceniane były przez zaawansowane modele językowe w skali ideologicznej od 0 do 10, gdzie 5 oznaczało pozycję neutralną. By wykluczyć błędy wynikające z wykorzystywania sztucznej inteligencji, analizę przeprowadzono wielokrotnie, używając różnych jej modeli, alternatywnych metod klasyfikacji oraz różnych baz danych. Skala pojęciowa została zdefiniowana na podstawie konwencjonalnego spektrum ideologicznego, zgodnego z realiami politycznymi 2025 roku.

[polecam:]

W tej analizie dyscypliny podzielono na dwie kategorie: przybliżone do polityki i oddalone od polityki. Dyscypliny, w których metody, szkolenia i role instytucjonalne są rutynowo zorientowane na projektowanie, ewaluację lub realizację programów publicznych, zostały sklasyfikowane jako bliskie polityce. Dyscypliny, w których praktyka naukowa ma przede wszystkim charakter wyjaśniający, interpretacyjny lub krytyczny, zostały sklasyfikowane jako oddalone od polityki. Dyscypliny bliskie polityce to kryminologia, ekonomia, nauki polityczne, administracja publiczna i zdrowie publiczne. Dyscypliny oddalone od polityki to antropologia, komunikacja społeczna, studia etniczne, studia nad płcią, psychologia i socjologia

– czytamy w opracowaniu.

New in @Theory_Society, the first systematic, cross-disciplinary, assessment of ideology in social science, drawing from ~600,000 social science abstracts across ~60 years.

Check it out here (open access!): https://t.co/B9l5HBJOda
— Theory and Society (Springer Nature) (@Theory_Society) March 16, 2026

Z badania wynika, że wszystkie poddane analizie dyscypliny charakteryzują się dyskursem sytuującym się na lewo od politycznego centrum przez cały ujęty okres. Większość z abstraktów uzyskała od 6 do 8 punktów w przyjętej skali. Stanowiska prawicowe czy centroprawicowe są niemalże nieobecne w debacie akademickiej.

W ekonomii, dyscyplinie o największej względnej różnorodności ideologicznej, 16% prac mieści się w przedziale 0–4 skali. W przypadku innych dyscyplin odsetek ten spada do bardzo niskich poziomów, spadając nawet do 0–6%. Oznacza to, że od 84% do 100% artykułów w tych dziedzinach pozostaje całkowicie poza przestrzenią ideologiczną typową dla prawicy politycznej

– podsumował magazyn online Liberto Mercado.

Co więcej, od roku 1990 wyraźny jest trend przesuwania się dyskursu w kierunku lewicowym, zaś od 2010 roku dało się odnotować wyraźne przyspieszenie tego zjawiska.

Autor badania zastrzegł, że chociaż dane "wyraźnie wskazują na orientację polityczną w opublikowanych wynikach, nie ujawniają mechanizmów, za pomocą których ta orientacja jest kształtowana". Manzi zaznaczył także, że wyniki jego badań nie przesądzają o stronniczości ideologicznej.

Wyników tych nie należy interpretować jako rozstrzygającego dowodu na stronność ideologiczną. Same w sobie nie implikują one stronniczego zniekształcenia ani tłumienia alternatywnych perspektyw. Jedną z możliwości jest to, że długotrwałe, bezstronne badanie zjawisk społecznych doprowadziło do wniosków, które przypadkowo są bliższe poglądom liberalnym niż konserwatywnym. (...) Istotnym ograniczeniem tej analizy jest to, że nie bada ona przyczyn obserwowanych wzorców ideologicznych. Zmiany w zakresie istotności tematów, takie jak wzrost znaczenia zmian klimatu, sprawiedliwości rasowej i badań nad płcią/seksualnością, mogły zwiększyć odsetek treści kodowanych lewicowo. Priorytety redakcyjne i finansowe mogły zostać przesunięte w kierunku projektów o określonych ramach ideologicznych. Rozwój subdyscyplin z tematyką z natury kodowaną lewicowo, zwłaszcza w ciągu ostatnich trzech dekad, również mógł odegrać pewną rolę

– napisano w badaniu.