Remont i konserwację zabytkowej cerkwi przeprowadziło Muzeum Kresów w Lubaczowie, które w 2013 r. przejęło budowlę od Skarbu Państwa.
Jak poinformował dyrektor Muzeum Kresów w Lubaczowie Stanisław Piotr Makara, stan cerkwi przed podjęciem prac konserwatorskich był bardzo zły. Budowla wymagała natychmiastowych prac konserwatorskich.
"Gdyby nie podpory drewniane, które umieszczono wewnątrz obiektu ponad 20 lat temu i które podtrzymywały kopułę, to świątynia nie przetrwałaby do dziś. Cerkiew od dawna nie jest używana do celów kultu, a czas zrobił swoje. Zdążyliśmy w ostatniej chwili"
– podkreślił dyrektor.
Cerkiew pochodzi z początku XVIII w. i jest to budowla drewniana, trójdzielna z trzema kopułami i kaplicą nad babińcem. Wokół otoczona jest sobotami (niskie podcienia wsparte na słupach, przykryte dachem).
Makara poinformował, że przeprowadzony w 1903 r. remont cerkwi połączony z przebudową zmienił jej bryłę - zlikwidowano wówczas tzw. babiniec i znajdującą się nad nim kaplicę.
„Po 1946 r. cerkiew przestała pełnić funkcje kultowe i popadała w ruinę. Pierwsze próby ratowania zabytku podjęto w latach 80. XX w. Jednak ze względu na brak zabezpieczenia finansowego porzucono prace, pozostawiając obiekt w różnej fazie konstrukcyjnej”
– zaznaczył dyrektor.
Gdy lubaczowskie muzeum przejęło w zarząd cerkiew w Nowym Bruśnie, zdecydowano o kontynuowaniu rozpoczętych wcześniej prac konserwatorskich, a także o przywróceniu pierwotnej formy architektonicznej, opartej na ilustracji z końca XIX stulecia, autorstwa prof. Juliana Zachariewicza, polskiego architekta i konserwatora zabytków.
Prace konserwatorskie rozpoczęły się od remontu sanktuarium i nawy głównej. Później konserwatorzy przywrócili dawny babiniec z kaplicą nad nim. Wszystkie prace remontowe i konserwatorskie w cerkwi trwały ponad cztery lata.
„Efektem jest wspaniały budynek sakralnej architektury drewnianej, stanowiący ważny element lokalnego pejzażu kulturowego” – ocenił Makara. Obecnie trwają starania o przywrócenie ruchomego wyposażenia świątyni, w tym ikonostasu, ołtarzy, który w części przechowywany jest w Muzeum Zamku w Łańcucie.
„Po zakończeniu prac konserwatorskich całości założenia cerkiew będzie udostępniana zwiedzającym. Będzie pełnić funkcję muzealną jako kolejny element dziedzictwa architektury drewnianej regionu”
– zapowiedział dyrektor.
W niedalekim sąsiedztwie Nowego Brusna znajduje się odremontowana kilka lat temu, także przez lubaczowskie muzeum, cerkiew w Radrużu z 1583 r. W czerwcu 2013 r. obiekt ten został wpisany na Światową Listę Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.
Dyrektor lubaczowskiego muzeum jest zdania, że wpisanie cerkwi w Radrużu na listę UNESCO przełożyło się na wzrost zainteresowania innymi zabytkami architektury drewnianej w regionie, w tym cerkwią w Nowym Bruśnie.