W poniedziałek mija 13. rocznica tej tragedii – największej katastrofy budowlanej w historii Polski.
W sobotę, 28 stycznia 2006 r., w pawilonie nr 1 – największym na terenie MTK – odbywały się targi gołębi pocztowych. Dach hali zawalił się około godz. 17:15. Wielu osobom będącym wtedy w pawilonie udało się z niego wyjść o własnych siłach i bez obrażeń. Na dachu o powierzchni hektara zalegała warstwa śniegu i lodu.
Uczestnicy rocznicowych uroczystości zgromadzili się przy stojącym w pobliżu dawnej hali pomnikiem, na którym znalazły się nazwiska ofiar. Odczytano je podczas uroczystości. Pod pomnikiem zapalono znicze i złożono kwiaty. Duchowni zmówili wspólną modlitwę. W upamiętnieniu tragedii wzięli udział m.in. przedstawiciele straży pożarnej, pogotowia ratunkowego, ratownicy górniczy, goprowcy i policjanci, a także delegacja Polskiego Związku Hodowców Gołębi Pocztowych.
Jak mówił wojewoda śląski Jarosław Wieczorek, mimo upływu czasu powinnością i obowiązkiem jest pamiętać i oddawać cześć, modlić się za tych, którzy zginęli w hali MTK i zostali ranni.
"Dla nas czas nie powinien mieć żadnego znaczenia” – podkreślił. Jak mówił, sam miał w rodzinie hodowców gołębi, którzy podobnie jak uczestnicy zakończonych tragicznie targów darzyli te ptaki miłością. "Ci ludzie zginęli właśnie z miłości, z miłości do zwierząt, z miłości do ludzi" – dodał. Dziękował uczestnikom akcji ratowniczej, którzy walczyli o zdrowie i życie poszkodowanych, narażając na niebezpieczeństwo swoje własne.
Gen. Janusz Skulich, który kierował działaniami ratowniczymi w MTK, wspominał, że była to jedna z najtrudniejszych akcji w jego strażackiej karierze – nie tylko z powodów technicznych, ale też emocjonalnych.
"Oprócz tych 65 ludzi, którym nie byliśmy w stanie pomóc, uratować ich, przywrócić do życia, ponad 150 osób wymagało pomocy. Był z nimi kontakt, rozmawialiśmy z nimi. To odcisnęło na nas jakieś emocjonalne piętno, które do dzisiaj chyba jeszcze trwa i patrzymy na to wszystko bardziej sercem niż rozumem"
– powiedział Skulich.
Strażak podkreślił, że wydarzenia sprzed 13 lat są ważną przestrogą, że mimo postępu technicznego i organizacyjnego, zawsze jest ryzyko dużej katastrofy i co jakiś czas do nich dochodzi. "Trzeba być na to przygotowanym (...) i najlepszą obroną jesteśmy my sami, to, co potrafimy ze sobą zrobić, jak się zabezpieczyć" – podkreślił.
Podobnie jak we wcześniejszych latach w uroczystościach rocznicowych wziął udział Aleksander Malcher, który jako dyrektor pogotowia w Pszczynie sam brał udział w akcji ratunkowej. Pod gruzami hali stracił dwóch braci, miłośników gołębi: 37-letniego Zbigniewa, który również pracował w pogotowiu, i 51-letniego Andrzeja.
Jak mówił dziennikarzom, doskonale pamięta wydarzenia sprzed lat. "Miejsce, w którym jesteśmy, jest dla nas wszystkich ważne. Widzimy na tym pomniku 65 ofiar tej straszliwej katastrofy" – powiedział Malcher. Podkreślił, że w tak wielkich katastrofach widać ludzką bezradność, "jak człowiek jest mały, malutki, zderzając się z tak ogromnym wydarzeniem, jest po prostu bezradny".
Malcher zaznaczył, że rodziny ofiar oczekują zakończenia spraw sądowych dotyczących MTK. "Myślę, że powinno się to zakończyć, jak przy innych katastrofach, które mieliśmy w kraju, i bardzo bym prosił wszystkich, którzy o tym decydują, żeby położyć kres temu wszystkiemu i zamknąć tę sprawę (...). Trzeba to po prostu rozwiązać i jak najszybciej to zrobić" – wskazał.
W ostatnim czasie zapadły dwa przełomowe sądowe rozstrzygnięcia w toczących się od lat procesach związanych z tą tragedią. W listopadzie 2018 r. przed Sądem Najwyższym zapadł ostateczny wyrok w procesie karnym, skazujący pięcioro oskarżonych o przyczynienie się do katastrofy. Sądzony będzie jeszcze jeden z byłych członków zarządu spółki MTK – SN uchylił jego uniewinnienie i przekazał jego sprawę ponownie do II instancji.
Po katastrofie do sądów wpłynęło około stu jednostkowych spraw o odszkodowania i zadośćuczynienia. Sądy zwykle przychylały się do roszczeń, choć zasądzały odszkodowania, zadośćuczynienia i renty w niższej kwocie niż domagali się poszkodowani – od kilku do kilkuset tysięcy złotych. Początkowo rodziny ofiar i ranni w katastrofie kierowali swoje roszczenia pod adresem spółki MTK, ale później także do Skarbu Państwa, podkreślając, że jest on samoistnym posiadaczem terenu, na którym stała hala (MTK tylko dzierżawiły teren). To stanowisko podzielały sądy, które uznały, że odszkodowania powinno wypłacić właśnie państwo. Strona powodowa wskazywała ponadto na zaniedbania władzy publicznej w zakresie nadzoru budowlanego, które przyczyniły się do katastrofy.
Kilka dni temu Sąd Apelacyjny w Warszawie, który orzekał w sprawie pozwu zbiorowego około 90 bliskich ofiar katastrofy prawomocnie uznał, że państwo odpowiada za tę katastrofę. Oddalił apelację Prokuratorii Generalnej od wyroku I instancji, w którym sąd okręgowy uznał, że cywilną odpowiedzialność za katastrofę ponoszą dwa organy Skarbu Państwa – prezydent Chorzowa i powiatowy inspektor nadzoru budowlanego w Chorzowie.
Składając pozew zbiorowy, krewni ofiar nie domagali się konkretnych kwot odszkodowań, lecz chcieli uznania, że za tragedię odpowiada państwo, co ma ułatwić późniejsze dochodzenie przez nich roszczeń.