Konstytucja 3 maja powstała jako efekt prób naprawy sytuacji wewnętrznej Rzeczypospolitej po I rozbiorze w 1772 roku. Choć utrzymywała system stanowy, wprowadzała istotne reformy. Ograniczono wpływy magnaterii na wybór monarchy, funkcjonowanie Senatu oraz zarządzanie państwem, m.in. poprzez wykluczenie z sejmików szlachty nieposiadającej majątku ziemskiego, która była szczególnie podatna na naciski i korupcję. Jednocześnie dotychczasowy cenzus oparty na pochodzeniu szlacheckim zastąpiono kryterium majątkowym.
Mieszczanom przyznano nowe prawa, w tym możliwość nabywania ziemi oraz uzyskiwania nobilitacji.
Chociaż utrzymano poddaństwo chłopów, ograniczono władzę szlachty nad nimi. Chłopi zostali objęci ochroną prawa i państwa, a zawierane przez nich umowy z właścicielami ziemskimi, dotyczące np. zamiany pańszczyzny na czynsz, nie mogły być już dowolnie unieważniane przez dziedziców.
Konstytucja wprowadzała także zmiany ustrojowe, prowadzące do centralizacji państwa — zniesiono odrębności między Koroną a Litwą, tworząc jednolite struktury rządowe, skarbowe i wojskowe. Katolicyzm uznano za religię dominującą, przy jednoczesnym zagwarantowaniu tolerancji dla innych wyznań uznanych przez państwo. Ustanowiono trójpodział władzy: ustawodawczą powierzono dwuizbowemu parlamentowi, składającemu się z Izby Poselskiej (204 posłów szlacheckich i 24 przedstawicieli miast) oraz Senatu, którego znaczenie zostało ograniczone.
Zlikwidowano liberum veto, konfederacje oraz instrukcje poselskie, a decyzje miały zapadać większością głosów. Sejm miał obradować co dwa lata, z możliwością zwoływania dodatkowych posiedzeń w razie potrzeby, natomiast co 25 lat planowano zwoływanie specjalnego sejmu w celu rewizji konstytucji.
Władzę wykonawczą powierzono królowi oraz Radzie zwanej Strażą Praw, w skład której wchodzili prymas i pięciu ministrów odpowiedzialnych za różne dziedziny państwa. Ministrowie ponosili odpowiedzialność przed sejmem za swoje decyzje. Król pełnił funkcję przewodniczącego tego organu, posiadał szerokie kompetencje nominacyjne oraz w czasie wojny sprawował naczelne dowództwo nad wojskiem.
Zniesiono wolną elekcję, wprowadzając zasadę dziedziczności tronu po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego, z zastrzeżeniem, że w przypadku wygaśnięcia dynastii szlachta będzie mogła wybrać nową.
Konstytucja przewidywała również reformę sądownictwa, zakładając utworzenie stałych sądów ziemskich i miejskich oraz instytucji odwoławczych, takich jak Trybunał Koronny i sądy asesorskie.
Wdrożenie jej postanowień zostało jednak przerwane już w 1792 roku, głównie na skutek działalności konfederacji targowickiej oraz interwencji zbrojnej Rosji.
Obchody w Warszawie z udziałem prezydenta
Centralne obchody Święta Narodowego Trzeciego Maja w 2026 roku odbędą się w Warszawie z udziałem Karola Nawrockiego oraz jego małżonki Marty Nawrockiej.
Obchody rozpoczną się o godz. 9.00 mszą świętą w intencji Ojczyzny w Bazylice Archikatedralnej św. Jana Chrzciciela. Następnie, o godz. 10.30 na Zamku Królewskim w Warszawie zaplanowano uroczystość wręczenia odznaczeń państwowych, podczas której przewidziane jest wystąpienie prezydenta.
W dalszej części dnia, również na Zamku Królewskim, odbędzie się ceremonia powołania Rady Nowej Konstytucji. Kulminacyjnym punktem obchodów będzie uroczystość na placu Zamkowym o godz. 12.00, gdzie ponownie zaplanowano przemówienie głowy państwa.
Ponadto, w ramach obchodów Święta Narodowego Trzeciego Maja swoje bramy otwiera Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, gdzie będzie można w godz. 9-17 zobaczyć oryginał Konstytucji 3 maja z 1791 roku.
![Polska świętuje, region gratuluje. Życzenia od przywódców Litwy i Łotwy [ZOBACZ]](https://files.niezalezna.tech/images/upload/2026/05/03/n_0fbb9b7b252500148710f6b51cf17cfd51c350d023c5efc19544f1a367340e83_c.jpg?r=1,1)
