Konstytucja 3 maja była efektem dążeń do naprawy sytuacji wewnętrznej Rzeczypospolitej po I rozbiorze w 1772 roku. Zachowywała ona ustrój stanowy, wprowadzając jednak istotne zmiany. Ograniczono wpływy magnaterii na wybór króla, funkcjonowanie Senatu oraz zarządzanie państwem, m.in. poprzez wykluczenie z sejmików szlachty nieposiadającej ziemi, uznawanej za najbardziej podatną na naciski i przekupstwo. W prawie wyborczym dotychczasowy cenzus oparty na pochodzeniu szlacheckim zastąpiono kryterium majątkowym. Mieszczanom przyznano prawo do nabywania dóbr ziemskich oraz możliwość uzyskania szlachectwa.
Ustawa zasadnicza wzmacniała także centralizację państwa, znosząc odrębności między Koroną a Litwą i wprowadzając wspólny rząd, skarb oraz wojsko. Katolicyzm uznano za religię dominującą, przy jednoczesnym zagwarantowaniu tolerancji dla innych wyznań uznawanych przez państwo. Konstytucja ustanawiała trójpodział władzy: władzę ustawodawczą powierzono dwuizbowemu parlamentowi, składającemu się z sejmu (204 posłów wywodzących się ze szlachty-posesjonatów oraz 24 przedstawicieli miast) oraz senatu, tworzonego przez biskupów, wojewodów, kasztelanów i ministrów pod przewodnictwem króla, przy czym jego znaczenie zostało wyraźnie ograniczone.
Więcej w tekście: Rocznica Konstytucji 3 Maja. W Warszawie uroczystości z udziałem pary prezydenckiej
235. rocznica Konstytucji 3 Maja
W tym roku obchodzimy 235. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Z tej okazji, na profilu Kancelarii Prezydenta pojawił się upamiętniający datę wpis:
235. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja 🇵🇱 pic.twitter.com/gvrexLI2Sj
— Kancelaria Prezydenta RP (@prezydentpl) May 3, 2026
W mediach społecznościowych głos zabrali również m.in. prezydent Litwy Gitanas Nausėda oraz prezydent Łotwy Edgars Rinkēvičs, kierując słowa uznania do prezydenta Karol Nawrocki i Polaków.
Prezydent Łotwy podkreślił wspólne dziedzictwo historyczne regionu. „Gratulacje dla prezydenta Karola Nawrockiego i prezydenta Gitanasa Nausėdy oraz dla wszystkich naszych polskich i litewskich przyjaciół świętujących 235. rocznicę Konstytucji Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Szczęśliwego Dnia Konstytucji, Polsko!” – napisał Edgars Rinkēvičs.
Congratulations to President @NawrockiKn and President @GitanasNauseda, all our Polish and Lithuanian friends celebrating the 235th Anniversary of the Polish-Lithuanian Commonwealth Constitution.
— Edgars Rinkēvičs (@edgarsrinkevics) May 3, 2026
Happy Constitution Day, Poland!
Z kolei prezydent Litwy w swoim wpisie nawiązał do wspólnej historii i współczesnej współpracy obu krajów.
„Serdecznie gratuluję prezydentowi Polski Karolowi Nawrockiemu z okazji rocznicy Konstytucji 3 maja (1791). Ten dzień przypomina nam o Rzeczypospolitej stworzonej przez nasze dwa narody – Polaków i Litwinów – oraz o jej osiągnięciach. Duch Konstytucji 3 maja nadal inspiruje Litwę i Polskę do wspólnego działania na rzecz dobrobytu obywateli, bezpieczeństwa naszych państw oraz silnej pozycji regionu w Europie”
– podkreślił Gitanas Nausėda.
I sincerely congratulate the President of Poland, @NawrockiKn, on the occasion of the Constitution of May 3rd (1791).
— Gitanas Nausėda (@GitanasNauseda) May 3, 2026
This day reminds us of the Commonwealth created by our two nations - Poles and Lithuanians - and of its achievements.
The spirit of the Constitution of May 3rd…