Znany rosyjski opozycjonista Aleksiej Nawalny został już osądzony. Prawdopodobnie trafi do kolonii karnej. Jego aresztowanie spowodowało masowe protesty brutalnie tłumione przez policję. I nasuwa się pytanie: te protesty coś dadzą? Wpłyną na sytuację Nawalnego?
Odbywające w Rosji protesty społeczne spotykają się z okrutnymi, rzadko wcześniej spotykanymi represjami. Kreml nie boi się tego, że tłumy mogą uwolnić Nawalnego. Putin traktuje je jako bezpośrednie zagrożenie dla swojego panowania. Wcześniej takich obaw nie było. Protesty w dniu 23 stycznia odbyły się w ponad stu miastach Rosji często w niewyobrażalnie trudnych warunkach. Na przykład w Jakucku ludzie zgromadzili się przy minus 50 stopniach. Protesty odbywały się nawet w tak małych miastach, jak Uchta.
Jednakże - z wyjątkiem Petersburga - nigdzie nie zgromadziły zbyt dużo osób. Można zatem sądzić, że w dzisiejszych warunkach społeczeństwo rosyjskie nie będzie się buntowało na skalę masową. Wsadzenie do samochodów policyjnych i przewiezienie do komisariatów pięciu tysięcy ludzi w czasie protestów w sobotę 30 stycznia oznacza, że poziom represji jeszcze bardziej wzrósł. Putin nie cofnie się przed niczym, aby tylko zmniejszyć zagrożenie dla swojego panowania.
Walka polityczna w Rosji jest zogniskowana wokół uwolnienia Nawalnego, gdyż ta sprawa doskonale pokazuje niewyobrażalne luksusy władców, ich złodziejstwo i urągające moralności oraz nawet rosyjskiemu prawu represje wobec ludzi potrafiących o tym głośno mówić. Ten polityczny konflikt musi być przez Rosjan traktowany jako biało-czarny pod względem moralnym.
Choć tylko niewielki ułamek Rosjan wychodzi na demonstracje, to ogromna większość mieszkańców Rosji ma dosyć Putina ze wszystkich możliwych powodów. Szacuje się, że dochód przeciętnego Rosjanina spadł w ciągu ostatnich sześciu lat o mniej więcej dwadzieścia procent. Jednocześnie niewyobrażalnie wzrosło bogactwo urzędników i oligarchów związanych z Kremlem.
Informacje o pałacu w Gelendżyku są na masową skalę komentowane w Rosji. Jeszcze nie zdarzyło się, żeby film o luksusowych dobrach urzędników miał ponad sto milionów odsłon. W Rosji mieszka przecież w tej chwili ponad sto czterdzieści milionów osób, w tym część jest pozbawiona Internetu lub nie jest w stanie z niego korzystać.
Dodam, że jeżeli przeanalizuje się portale internetowe (tam, gdzie Rosjanie mogą jeszcze jako tako wyrażać się swobodnie), to widać wyraźnie, że złodziejstwo elit władzy jest powszechnie potępiane, a Putin jest traktowany jako szef szefów rosyjskich złodziei. W Rosji mało kto dzisiaj ma jakiekolwiek wątpliwości, że jest inaczej.
Jeszcze w czasie protestów 2011 roku były jakieś złudzenia co do Miedwiediewa i „dobrego cara” Putina. W tej chwili te wątpliwości całkowicie zniknęły. Inaczej mówiąc: protesty, które się działy w ostatnich dwóch sobotach stycznia, to tylko „wierzchołek góry lodowej” niezadowolenia społecznego wobec całej ekipy Putina.
Wspomniał Pan o słynnym filmie opublikowanym w sieci przez Aleksieja Nawalnego. Ten film wywarł jakiś wpływ na popularność Putina? Spowodował dalszą jej utratę?
Ośrodki badania opinii publicznej zapewne będą wykazywać jakąś jego popularność. Respondenci w tego typy krajach jak Rosja uważają, że muszą się zachowywać konformistycznie. Mało kto lubi kłopoty. Natomiast realnie Putin jest obecnie podtrzymywany wyłącznie przez urzędników, oligarchów i funkcjonariuszy struktur siłowych.
Wszyscy oni wiedzą, że jeżeli nie będzie Putina, to mogą odpowiadać za złodziejstwa, przemoc i bandytyzm, których dopuszczają się wobec rosyjskiej ludności.
Jak Pan sądzi: w jakiejś dającej się przewidzieć przyszłości, w Rosji może nastąpić zmiana? Choćby odejście Putina?
Przyszłość jest nieprzewidywalna. Wiadomo jednak, że taki reżim może się utrzymać bez jakiegokolwiek poparcia ludności. Przykładem dość dobitnym jest Białoruś, gdzie większość wyborców głosowała za kontrkandydatką Łukaszenki, ale prezydent tego nie zechciał uznać.
W tej chwili Putin ma jeszcze duże zasoby w postaci choćby ogromnych szeregów lojalnych funkcjonariuszy wykonujących jego rozkazy. Armia urzędników i „siłowików”, czyli tych, którzy służą w resortach siłowych, jest tak duża, że wciąż jeszcze ma przewagę nad całą, niezorganizowaną masą rosyjskiej ludności. Wystarczy jednak, że w kilkudziesięciu wielkich miastach Rosji dojdzie do masowych protestów społecznych, które mogą być nie do opanowania przez Rosgwardię (Rosyjską Gwardię Narodową) i wtedy sytuacja może się drastycznie zmienić. Taki scenariusz jest jednak mało wyobrażalny przynajmniej do wiosny.
Załóżmy, że tak się stanie: Putin upadnie i do władzy dojdzie Nawalny. Jaka byłaby jego Rosja? O ile wiem, on też jest rosyjskim imperialistą. Podobno popierał włączenie Krymu do Federacji Rosyjskiej!
Aleksiej Nawalny jest bardzo dobrym politykiem, a więc po pierwsze mówi to, co chcą od niego usłyszeć Rosjanie. Po drugie robi to, co jest możliwe w danym momencie. To nie wczorajsze poglądy Nawalnego będą decydujące przy podejmowaniu przez niego decyzji w przyszłości. Rosjanie od kilku lat zaczynają wątpić w konieczność ponoszenia ogromnych kosztów na podtrzymywanie iluzji bycia wielkim imperium. Ten proces pozbywania się imperialnych marzeń może trwać jednak jeszcze długo.
A jaki wpływ na sytuację w Rosji będzie miała wizyta w Rosji Wysokiego Przedstawiciela do spraw Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa UE Josepa Borela?
Żaden. Rosja jest państwem twardego autorytaryzmu, gdzie dominują struktury siłowe. Możliwości wpływania na taki reżim z zewnątrz są bardzo ograniczone. Pole manewru w tym zakresie posiadają jedynie Chiny. Pekin w coraz większym stopniu jest traktowany przez Kreml jako „starszy brat”, a więc państwo silniejsze, któremu należy się szacunek i w wielu sprawach posłuszeństwo.