Podpiwek to lekko gazowany napój fermentowany na bazie prażonego słodu zbożowego, najczęściej z jęczmienia. Dodaje się do niego cykorię, chmiel, cukier i drożdże. Ma ciemnobrązowy kolor, jest lekko słodkawy, ale da się wyczuć nutę goryczki. Niektórzy nawet nazywali go polską colą i coś w tym jest.
Reklamowali go jeszcze przed wojną
Historia podpiwka zaczyna się na Kujawach i sięga 1816 roku, gdy bracia Bohmowie uruchomili we Włocławku pierwszą w Polsce fabrykę kawy zbożowej. Pierwsze reklamy pojawiły się jeszcze przed wojną, w latach 1935-1939. W PRL był dostępny w sklepach w gotowych mieszankach do domowego przygotowania.
Po latach, dokładnie w kwietniu 2011 roku, podpiwek kujawski trafił na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa, a dziewięć lat później otrzymał unijne Chronione Oznaczenie Geograficzne.
Zawartość alkoholu w certyfikowanym podpiwku kujawskim wynosi około 0,5 proc. W domowej wersji, którą Polacy przed laty tak chętnie robili sami, może być inna, bo zależy między innymi od ilości cukru i czasu fermentacji.
Co drzemie w podpiwku
Ciekawe są wyniki badań właściwości prażonego słodu. Z niedawnej publikacji w czasopiśmie "Antioxidants" wynika, że prażony słód zawiera kilkadziesiąt związków fenolowych, w tym kwas ferulowy i p-kumarowy. Część z nich wykazuje działanie przeciwutleniające w badaniach laboratoryjnych. Wcześniejsze analizy pokazały również, że słód może zawierać wielokrotnie więcej polifenoli niż surowe ziarno.
Nie oznacza to oczywiście, że szklanka podpiwku działa tak samo jak badany laboratoryjnie słód. Wiele zależy od receptury i sposobu przygotowania napoju. Ale wyniki tych badań stawiają tradycyjny polski napój w bardzo interesującym świetle.
Jest jeszcze jeden ciekawy konkret. Oficjalna unijna specyfikacja certyfikowanego podpiwka kujawskiego określa zawartość cukru na mniej niż 50 gramów na litr. Dla porównania Coca-Cola zawiera około 106 gramów cukru na litr. Warto przy tym pamiętać, że to porównanie certyfikowanego produktu z gotowym napojem ze sklepu, a nie dowolnego domowego podpiwka. Ilość cukru w domowej wersji zależy od przepisu.
Warto dodać jeszcze, że cykoria, która wchodzi w skład kujawskiej receptury, jest naturalnym źródłem inuliny, którą znajdziemy m.in. w karczochach i cebuli.
Jak zrobić podpiwek w domu
Jeden z domowych przepisów na około 6 litrów napoju wygląda tak:
- 80 gramów kawy zbożowej,
- 6 litrów wody,
- 300 gramów cukru,
- 3 gramy świeżych drożdży,
- 2 łyżki mielonych szyszek chmielu,
- łyżeczka kwasku cytrynowego.
Przygotowanie:
Zagotuj wodę. Wsyp kawę zbożową i chmiel, gotuj na wolnym ogniu 15 minut, mieszając. Dodaj cukier i wymieszaj do rozpuszczenia. Przecedź przez gazę i ostudź do temperatury pokojowej. W osobnej szklance rozpuść drożdże w kilku łyżkach ostudzonego płynu, dodaj do reszty i wymieszaj. Przelej do butelek plastikowych. Zostaw w temperaturze pokojowej na 24 godziny. Przenieś do lodówki lub chłodnego miejsca na kolejne 2-3 dni.
Uwaga: butelki napełniaj tylko do trzech czwartych. Fermentacja wytwarza dwutlenek węgla i ciśnienie rośnie szybciej niż się wydaje.
Gotowe. Proste, tanie i smaczne. Dokładnie tak, jak przez dziesięciolecia robiły to polskie gospodynie.
