Pierwsze transporty

Kim byli więźniowie? To głównie młodzi ludzie, członkowie podziemnych organizacji niepodległościowych, żołnierze kampanii wrześniowej 1939 roku, których aresztowano, gdy próbowali przedrzeć się na Węgry, a stamtąd do Francji, aby wstąpić do powstającej tam armii polskiej. Auschwitz powstał zatem z myślą o eksterminacji Polaków; pierwsze transporty były wyłącznie polskie; to Polaków zmuszano do budowy baraków; przez długie miesiące Polacy byli tam jedynymi więźniami. 15 sierpnia 1940 roku do Auschwitz przybył pierwszy transport ludności z Warszawy. Głównie więźniowie Pawiaka oraz Polacy schwytani podczas ulicznych łapanek. Razem około 1600 osób. W nocy z 21 na 22 września 1940 roku, w drugim transporcie z Warszawy, Niemcy przywieźli do obozu Auschwitz kolejnych więźniów. Wśród nich 10 kierowników warszawskich szkół, którzy odważyli się świętować razem z młodzieżą rocznicę Konstytucji 3 maja. Jeden z nauczycieli, Stanisław Zawadzki, zanotował: „Hitlerowcy byli przekonani, że takie posunięcie sterroryzuje nauczycieli warszawskich spoza murów więziennych i obozów koncentracyjnych – tymczasem nasze wywiezienie do Oświęcimia zapoczątkowało tajne nauczanie”. Oprócz Zawadzkiego, Auschwitz przeżył jeszcze Ludwik Rajewski. Pozostali nauczyciele zginęli. W tym samym transporcie, w nocy z 21 na 22 września 1940 roku, Niemcy wywieźli do Auschwitz rtm. Witolda Pileckiego, który zapisał: „Znalazłem się w samym piekle”. Do obozu Niemcy deportowali w sumie około 150 tys. Polaków, a 75 tys. zginęło (ofiar wśród Żydów było około miliona). Również napis na bramie w Auschwitz („Arbeit macht frei”) wykonał Polak – Jan Liwacz, na wolności mistrz kowalstwa artystycznego, w obozie nr 1010, który pracował pod batem Kurta Müllera – niemieckiego kapo obozowej ślusarni.