Korzystając z informacji na dowolny temat wybiera się te źródła, które dostarczają informacje zgodne z przekonaniem. Istnieje tendencja do interpretowania niejednoznacznych dowodów jako potwierdzających własne zdanie.
Można zaobserwować także zjawisko trwałości przekonań, które pozostają mimo obalenia dowodów, z których wynikały.
Wiele eksperymentów pokazało, że ludzie mają tendencję do testowania swoich hipotez jednostronnie, przez poszukiwanie wyłącznie dowodów je potwierdzających. Zamiast sprawdzać wszystkie możliwości, zadają pytania tak, aby odpowiedź potwierdzała to, co założyli. Poszukują jedynie takich skutków, które potwierdzają ich założenia.
Taka strategia prowadzi do utwierdzenia się w swoich przeświadczeniach, niezależnie od tego, czy są one prawdziwe.
Wierzenia mogą pozostawać niezmienne mimo wątpliwości logicznych jak również przekonujących informacji im przeciwnych wynikających z doświadczeń.
Mogą przetrwać albo nawet zostać wzmocnione przez dowody, co do których większość postronnych obserwatorów zgodnie uzna, wymagają zmiany lub osłabienia tych wierzeń. Mogą nawet przetrwać całkowite zniszczenie dowodów, na których pierwotnie się opierały. Wtedy mamy do czynienia z efektem uporczywości.
Większą wagę przykłada się do informacji, które uzyskało się wcześniej ze względu na iluzję, że późniejsze informacje są z nimi związane lub z nich wynikają. Usiłuje się doszukiwać wzajemnych związków między informacjami tam, gdzie ich w rzeczywistości nie ma.
Ludzie mają tendencję do poszukiwania potwierdzeń dla swoich wcześniejszych przeświadczeń, skupiając się na jednej możliwości i ignorując alternatywy. Taka strategia wpływa na wnioski, do których dochodzą.
Wynika to z podświadomego szacowania kosztów tkwienia w błędzie, które wydają się nie większe niż koszty analizy prowadzonej w obiektywny sposób.
Efekt potwierdzenia wzmacnia pewność siebie i pozwala ludziom zachować silne przekonania nawet w obliczu przeczących im dowodów. Należy do grupy błędów poznawczych dotyczących przetwarzania informacji. Jest porównywany do wewnętrznego „potakiwacza”, który zgadza się ze wszystkimi opiniami danej osoby.
Dlatego może prowadzić do katastrofalnych błędów w podejmowaniu decyzji, w szczególności w przypadku decyzji społecznych, politycznych i militarnych. Nie ogranicza się tylko do błędów w zbieraniu informacji. Nawet jeśli dwie osoby otrzymają tę samą informację, mogą ją interpretować w różny sposób.
Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego pozwala badaczom obserwować pracę mózgu w trakcie przetwarzania nieprzyjemnych informacji. W trakcie wyborów prezydenckich w USA w 2004 roku przeprowadzono serię badań nad błędnym interpretowaniem informacji przez wyborców. Uczestniczyli w nich badani o wyrobionych opiniach o kandydatach. Zaprezentowano im pary wypowiedzi każdego z kandydatów, które wyglądały na sprzeczne ze sobą. Następnie każdemu z nich zaprezentowano wyjaśnienia, które uściślały te wypowiedzi i pokazywały, że nie są one ze sobą sprzeczne. Badani mieli określić, czy wypowiedzi faktycznie przeczą sobie nawzajem. Pokazano, że badani znacznie częściej oceniali jako wewnętrznie sprzeczne wypowiedzi kandydata, którego nie popierali.
W trakcie tego eksperymentu badani znajdowali się w skanerze MRI, który monitorował pracę ich mózgu. Gdy badani oceniali wypowiedzi popieranego przez nich kandydata, ośrodki odpowiedzialne za emocje były bardzo aktywne. Nie występowało to, gdy oceniali wypowiedzi drugiego z kandydatów. Badacze wywnioskowali z tego, że różne oceny wypowiedzi kandydatów nie wynikały z błędów w rozumowaniu, ale z podświadomego redukowania sprzeczności (dysonansu poznawczego) między ich przekonaniami a nieracjonalnością albo hipokryzją popieranego przez nich kandydata.
Oprócz błędów w interpretowaniu informacji pojawiają się błędy w zapamiętywaniu. Można je nazwać „selektywnym przypominaniem” lub „pamięcią potwierdzającą”. Zapamiętuje się to co jest zgodne z oczekiwaniami, czyli informacje pasujące do własnej opinii. Tworzą one schemat poznawczy, dzięki czemu są łatwiej zapamiętywane i przypominane.
