Wino nazwę swą zawdzięcza Szampanii, regionowi w północno-wschodniej Francji, głównemu miejscu jego produkcji. Uprawa winorośli w Szampanii sięga epoki gallo-romańskiej, kiedy Rzymianie posadzili pierwsze krzewy winne w tym regionie.
Szampan jest produkowany bez sztucznego nasycania napoju dwutlenkiem węgla. Dwutlenek węgla tworzy się w nim na skutek naturalnego procesu dojrzewania wina w butelkach.
Już za panowania Henryka IV (1553-1610) utrwaliło się w Paryżu określenie „wino szampańskie”. W ciągu XVII w. wina z Szampanii zyskiwały coraz więcej zwolenników na dworach królewskich Francji i Anglii na skutek działań kilku rodzin paryskich, które posiadały ziemie w Szampanii.
Szampan jest szybko butelkowany od lat 1660. aby zapewnić najlepsze zachowanie aromatu, ale w zamian stał się on naturalnie gazowany. Ta cecha musowania przysparzała wielu trosk winiarzom, do tego stopnia, że szampan nazywany był „winem diabelskim” lub wystrzeliwaczem korków z powodu wybuchających butelek lub wystrzeliwanych pod ciśnieniem korków.
W 1670 roku dom Pierre Pérignon (1638-1715), mnich, szafarz opactwa benedyktyńskiego w Hautvillers wprowadził używanie korka z dębu, przywiązanego do butelki włóknem konopnym nasyconym olejem, co pozwala winu zachować świeżość i pianę. Ponadto kazał wzmocnić butelki (wykonywane z grubego szkła), aby uniknąć ich wybuchania.
W XVIII w. szampan zaczął zdobywać międzynarodowe uznanie, dzięki właścicielom słynnych „domów szampana”, którzy zapewniali reklamę. Talleyrand (1754 -1838) francuski mąż stanu, polityk i dyplomata, minister spraw zagranicznych Francji, książę i biskup nazwał szampana „winem cywilizacji”.
Szampan wyróżnia się wśród słynnych win francuskich wieloma oryginalnymi cechami:
Zbiór winogron jest ręczny (używanie kombajnu do zbioru winogron jest zabronione), ponieważ jest istotne aby winogrona dotarły w doskonałym stanie do miejsca tłoczenia. Szampan jest bowiem winem białym, pochodzącym głównie z czarnych winogron le pinot i z tego powodu bezbarwny sok nie może zostać zabarwiony zewnętrzną skórką.
Łączenie różnych odmian winogron, różnych gmin Szampanii i różnych roczników jest prawie regułą, w tym celu, żeby zapewnić ciągłość jakości produkcji winiarskiej i stałość jej cech. Podanie rocznika jest dopuszczalne (lecz nie obowiązkowe) w przypadku łączenia win z tego samego rocznika. Na ogół jest to wskazówka wysokiej jakości.
Wino utrzymywane pod ciśnieniem w butelce, zamkniętej korkiem w kształcie grzyba, przytrzymywanym kapslą i kagańcem z drutu. Przy otwarciu korek ma tendencję do wyskakiwania i szampan tryska w formie piany, co trochę utrudnia podawanie tego wina; pęcherzyki gazu tworzą się na nierównościach kieliszka (preferowany jest wysmukły kieliszek do szampana).
